Tản Mạn Về Thơ Việt Nam - Phần 3 - Nguyễn Duy Phước

Thể thơ tám chữ, còn gọi là Bát Ngôn, nghĩa là mỗi câu trong đoạn thơ sẽ có tám chữ. Thơ loại này ít nổi tiếng hơn những thể thơ nói trên, và thường được dùng để có thể diễn tả nhiều ý (vì có đến 8 chữ).

Thể thơ 8 chữ linh hoạt trong sáng tác và không bị gò bó bởi niêm luật như nhiều thể thơ khác.

Cũng bởi chẳng bị trói buộc bởi luật thơ nên tác giả có thể dễ dàng hơn trong việc thể hiện cảm xúc thật trọn vẹn trong từng câu chữ.

Hơn thế nữa, vì thơ 8 chữ mang đặc trưng của chất nhạc nhờ vần nhịp uyển chuyển nên người đọc sẽ cảm nhận được những tâm tư, tình cảm qua bài thơ.

Nếu là một người yêu thi văn, quí vị hoàn toàn có thể lựa chọn thể thơ 8 chữ để sáng tác. Sự đơn giản trong niêm luật và vẫn điệu sẽ giảm bớt những khó khăn trong quá trình sáng tác thơ, đặc biệt là với những người mới bắt đầu làm thơ. 

C1/ Luật thơ

- Luật Bằng Trắc:

Như đã nói, không có luật gì chắc nịch về thanh âm cho loại thơ này, cứ đọc lên nghe “lọt tai” là được. Vì cách làm thơ 8 chữ không yêu cầu bắt buộc phải tuân thủ niêm luật gắt gao nên ai cũng có thể sáng tác một các tự do. Còn nếu muốn làm thơ 8 chữ đúng chuẩn niêm luật thì dưới đây sẽ là luật thơ 8 chữ

Để nói về luật thơ 8 chữ cơ bản ở các chữ cuối của các câu như sau:

• Chữ cuối của câu hai và ba phải theo cùng vần là trắc trắc, hoặc bằng bằng, cứ 2 cặp trắc lại đến 2 cặp bằng cho đến hết bài thơ.
• Câu cuối cùng cũng tương tự câu đầu, không cần vần với câu nào hết, nhưng nếu chữ cuối của câu cuối vần được với chữ cuối câu đầu thì sẽ hay hơn.

 - Luật Vần:

Có nhiều loại gieo vần như trong các thí dụ sau đây:

Luật vần thường thấy nhất: 

(Các vần được tô màu đỏ)

Anh Muốn Nói

Anh muốn nói dù trời đông giá lạnh
Rét da ngoài khôn sánh (1) rét tim côi (2)
Bàn thiên nhìn mâm quả với chè xôi (2)
Lòng xáo động bồi hồi (1) trong tâm tưởng (2)
Anh muốn nói dù chúng mình đôi hướng (2)
Điệu đàn tơ âm hưởng (1) vẫn rung người
Qua đại dương hoà nhịp sóng trùng khơi
Vượt sa mạc gởi lời (1) muôn khát vọng

Ái Hoa

Chú thích :

- (1) Trong thí dụ trên, chữ thứ năm của câu 2 có vần với chữ cuối của câu đầu, cũng như vần giữa chữ thứ năm của câu 4 với chữ cuối của câu 4.

- (2) Ngoài ra chữ chót của câu hai có vần với chữ chót của câu ba và chữ chót của câu 4 có vần với chữ chót của câu năm và cứ tiếp tục như vậy

Đây là bài thơ rất đúng điệu về luật vần vì nhiều khi không cần có vần cho chỉnh lắm cũng được, hoặc không nhất thiết là chữ thứ năm mà chữ thứ sáu theo vần cũng được như trong chú thích (1) trên.  

Luật vần chéo (Vần giãn cách)

Một vần bằng rồi mới tới một vần trắc. Như vậy, câu 1 vần với câu 3, câu 2 vần với câu 4. Ví dụ:

Đêm Xuân Sầu

Trời xuân vắng, cỏ cây lay xào xạc

Bóng đêm chợt hoảng hốt mãi không thôi

Gió xuân lạnh, ngàn sâu, thì ca hát

Trăng xuân sầu, sao héo, đã thôi cười.

Chế Lan Viên

Luật vần ôm

Câu 1 vần với câu 4, câu 2 vần với câu 3. Ví dụ:

Tuổi mười ba

Trời hôm nay mưa nhiều hay rất nắng?

Mưa thôi chẳng về bong bóng vỡ đầy tay

Trời nắng ngọt ngào… thôi ở lại đây

Như một buổi hiên nhà nàng bừng sáng.

Nguyên Sa

Và sau đây xin trích vài câu trong một bài thơ 8 chữ rất nổi tiếng của thi sĩ Thế Lữ, trong nhóm Tự Lực Văn Đoàn:   

Nhớ rừng

(Lời con hổ ở vườn Bách thú)

Nay ta ôm niềm uất hận ngàn thâu

Ghét những cảnh không đời nào thay đổi

Những cảnh sửa sang, tầm thường, giả dối

Hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng, cây trồng

Dải nước đen giả suối, chẳng thông dòng

Len dưới nách những mô gò thấp kém

Dăm vừng lá hiền lành, không bí hiểm

Cũng học đòi bắt chước vẻ hoang vu

Của chốn ngàn năm cao cả, âm u...

Chú thích: Trong bài thơ trên, tác giả đã không bị gò bó bởi quy luật về vần như trong những chữ được tô đỏ nhưng không vì thế mà kém hay.

C2/ Vài bài thơ 8 chữ tôi sáng tác

 

Xuân Đã Đến

Xuân đã đến khiến lòng thêm nao nức

Đem an lành, hạnh phúc đến mọi nhà

Vườn xuân tươi rực rỡ muôn đóa hoa

Nở bừng sắc, dáng kiêu sa ngào ngạt

Mừng năm mới lòng rộn ràng câu hát

Mối tình quê vang khúc nhạc cung đàn

Chúa xuân về cảnh sắc đã sang trang

Đẹp rạng ngời  trong tiết xuân êm ấm

Ươm nóng mãi cuộc tình thêm đằm thắm

Ý xuân nồng say đắm ngạt trời mơ

Trọn ái ân cho vơi nỗi mong chờ

Thỏa giấc điệp xây mộng đời tươi đẹp

Nhặt cánh hoa gợi tình xuân thắm thiết

Những nỗi niềm gói ghém ngát vần thơ

Nắng hong vàng dào dạt rắc hương đời

Vương đôi má ửng hồng người em gái

Tung tăng trời đàn én giăng cánh xoải

Hoa bướm vờn lơi lả mãi vườn xuân

Gió giao mùa xao xuyến thổi lâng lâng

Lay mái tóc tuyệt ngần bay lõa xõa

Lòng bâng khuâng trong chiều xuân êm ả

Chốn dương trần rộn rã nỗi hân hoan

Người người vui cùng chào đón xuân sang

Và tận hưởng ánh xuân quang mãi mãi.

===

Người Yêu Muôn Thuở

Anh nhớ mãi phút ban đầu lưu luyến

Phút ban đầu ôi xao xuyến lòng anh

Mái tóc thề phảng phất nét đan thanh

Dáng tha thướt như bức tranh trong mộng

Em hẳn là người tình anh ước vọng

Tháng ngày mơ một hình bóng thân yêu

Giờ gặp đây người em gái mỹ miều

Với màu áo chắt chiu niềm cảm xúc

Áo nàng vàng, màu vàng như hoa cúc

Màu anh yêu, màu hun đúc nhớ thương

Gieo hồn anh bao kỷ niệm yêu đương

Lúc hò hẹn nơi góc trường, cuối ngõ

Vai kề vai dìu nhau trên lối nhỏ

Lòng nhủ lòng nguyền gắn bó duyên tơ

Luôn bên anh người em gái mộng mơ

Để anh mãi dệt vần thơ ca ngợi.

***

Em vẫn là người em yêu muôn thuở

Bao xuân qua anh ngỡ mới hôm nào

Tháng năm trôi bàng bạc tựa chiêm bao

Đôi môi đó vẫn ngạt ngào hương nhụy

Ánh mắt kia luôn mơn man tình ý

Gợi lòng anh bao kỷ niệm xa xưa

Mặc cho thời gian, sương gió, nắng mưa

Cuộc tình vẫn mặn nồng chưa phai nhạt

Tâm hồn anh nghe lâng lâng rào rạt

Khi gần em như thoạt mới quen nhau

Con tim anh còn rung động khát khao

Như những lúc ban đầu mình hò hẹn

Anh mơ ước cho tình ta trọn vẹn

Bước đường trần luôn đẹp mộng trăng sao

Hương ái ân nồng thắm đến bạc đầu

Em nhớ nhé, mình yêu nhau trọn kiếp.

===

Quê Tôi Đó

(bài thơ rất dài)

Tôi vẫn sống trong niềm thương nỗi nhớ

Nhớ thương quê bao khắc khoải chờ mong

Một bài thơ tôi viết mãi chưa xong

Sao tả hết nỗi lòng khi xa cách

 

Quê tôi đó, đồng ruộng xanh bát ngát

Trời thênh thang, cánh vạc lững lờ bay

Dải phù sa vun màu mỡ luống cày

Cho mạch đất tràn đầy bao nguồn sống

 

Quê tôi đó, những bình minh nắng sớm

Gà gáy vang bên khóm trúc sau hè

Tiếng chim cu vui hót nhộn bụi tre

Bừng dậy buổi ban mai nghe rộn rực

 

Quê tôi đó, bác nông phu lao lực

Sáng tinh sương đã ra sức cày bừa

Áo vá vai không quản ngại nắng mưa

Giọt mồ hôi tưới bồi mùa lúa mới

 

Quê tôi đó, khí trong lành thơ thới

Đượm rạt rào tình cỏ nội hương đồng

Mùi mạ non ngai ngái ngập cõi lòng

Màu lúa chín ngất ngây hồn thôn dã

 

Quê tôi đó, ấp yêu tình mái lá

Có mẹ già vẫn vất vả gian truân

Có dân làng vẫn khuya sớm tảo tần

Tuy khó nhọc nhưng ân cần, gắn bó

 

Quê tôi đó, lối mòn về xóm nhỏ

Khúc khuỷu gập ghềnh, đất đỏ bụi mờ

Vẳng đâu đây lời tha thiết ru hời

Cùng tiếng võng ầu ơ nghe dây dứt

 

Quê tôi đó, con kinh dài uốn khúc

Lặng lờ trôi ven ngõ trúc quanh co

Mái chèo khua bên mạn gỗ con đò

Vọng câu hát, giọng hò ôi xao xuyến

 

Quê tôi đó, cây cầu tre mấy nhịp

Chuyến đò ngang, đò dọc tiễn đưa ai

Dìu bước nhau qua cầu áo tung bay

Hương bồ kết làn tóc mây thơm ngát

 

Quê tôi đó, những chiều buông nắng nhạt

Tiếng tiêu buồn man mác trỗi mông lung

Hồn chơi vơi, chân bước thoáng ngập ngừng

Chừng mơ ảo, cõi không trung đọng lắng

 

Quê tôi đó, mục đồng bên đê vắng

Trên lưng trâu, văng vẳng tiếng sáo diều

Lắng tâm tư theo ngọn gió hiu hiu

Khúc trầm bổng làm xiêu lòng viễn khách

 

Quê tôi đó, túp lều tranh mái rách

Bữa cơm rau, dưa muối thật đơn sơ

Tuy thanh đạm nhưng tình tự, nên thơ

Quanh bếp lửa bập bùng hơ sưởi ấm

 

Quê tôi đó, cành khế hoa lấm tấm

Hàng dừa xanh bóng trải rậm thôn làng

Cây bàng cội sừng sững với thời gian

Bờ lau sậy gió ngàn xua xào xạc

 

Quê tôi đó, gió lam chiều bàng bạc

Lửa đốm lung linh, phảng phất rạ rơm

Thoảng lâng lâng mùi gạo chín nồi cơm

Cơm hai buổi, khắc đền ơn mưa móc

 

Quê tôi đó, ao dù trong dù đục

Lá mồng tơi chen súng, bụt, loa kèn

Lục bình bên đầm vẫn sạch hương sen

Tình mộc mạc với hoa hèn cỏ dại

 

Quê tôi đó, rẫy vườn tươi bông trái

Giàn mướp vàng len bờ dậu nương khoai

Mùi hoa ngâu lẫn hoa bưởi, hoa nhài

Nghe thâm thúy, đậm đà tình non nước

 

Quê tôi đó, gió nhẹ rung lả lướt

Thôn nữ dịu dàng, tha thướt vương tơ

Áo bà ba trong trắng nét ngây thơ

Vành nón lá mộng mơ vờn e ấp

 

Quê tôi đó, khi hoàng hôn dần tắt

Ánh trăng treo giăng mắc tận đầu gành

Tiếng chày khua giã gạo dưới trăng thanh

Câu vọng cổ lảnh lanh trong đêm vắng

 

Quê tôi đó, khi hoàng hôn dần tắt

Ánh trăng treo giăng mắc tận đầu gành

Tiếng chày khua giã gạo dưới trăng thanh

Câu vọng cổ lảnh lanh trong đêm vắng

 

Quê tôi đó, bức tranh thôn đằm thắm

Lòng đất thiêng hòa đậm với lòng người

Mối thân tình như bát nước chè tươi

Sông với núi vẫn ngàn đời chung thủy

 

Quê tôi đó, đời nông dân bình dị

Vui vầy cùng bầu bí, luống ruộng nương

Sống an lành trong giấc mộng bình thường

Không ảo vọng, không mơ vương phù phiếm

 

Quê tôi đó, bốn nghìn năm văn hiến

Bao cuộc bể dâu, chinh chiến buồn vui

Khiến mẹ già dòng lệ mãi sụt sùi

Khóc vận nước, ngậm ngùi cho số kiếp

 

Quê tôi đó, giờ đây đành ly biệt

Sầu hoài hương sao kể xiết nỗi niềm

Lòng ngổn ngang bao nhung nhớ triền miên

Ôm ấp mãi mối tình quê muôn thuở. 

Nếu muốn xem video về bài thơ này (có hình và nhạc) thì xin click vào link sau đây:

 

Lời kết

Qua những nhận xét và bình luận về thi văn V.N với hầu hết những thể loại thơ nói trên, chúng ta thấy là nền văn học thi phú tiếng Việt quả thật là tuyệt vời và độc đáo, với tình ý chứa chan, hồn thơ lai láng khiến những ai có một tâm hồn dễ cảm xúc và cảm nhận lời hay ý đep không thể nào không yêu và say mê. Cái tiếng Việt thật giàu và phong phú đã khiến cho biết bao thi sĩ có thể diễn tả một cách trung thực tâm tình qua những vần thơ trữ tình, bay bướm và đã khiến tôi như một người đã vực được đạo, tìm thấy chân lý cuộc đời.

Điều này khác với một số người Việt hiện nay lại quay lưng với tiếng mẹ đẻ truyền thống từ ngàn đời để chạy theo một ngôn ngữ lai căng, dị hợm, khiến tôi phải thảng thốt như thi sĩ Tú Xương ngày nào: 

"Tiếng Việt ngày nay đã hỏng rồi

Văn chương hổ lốn nhảy lên ngôi

Cái học ngàn xưa còn đâu nữa

Đầu Ngô mình Sở loại tây bồi."

NdP

Cũng còn may là cái tiếng man di, mọi rợ do bọn bắc kỳ 2 nút du nhập nhằm phá hoại tiếng Việt thuần túy chưa có lũng đoạn nền thi văn nhiều, có thể vì loại chữ ngây ngô, thô kệch của chúng không thể nào dùng được trong các vần thơ tình tự, thanh nhã, tuy rằng đã có mòi nhen nhúm bởi một vài tay tự cho là thi sĩ, bắt đầu làm những bài thơ có xen lẫn tiếng V.C. 

Để kết thúc, tôi xin được bày tỏ tâm tình của tôi về thơ qua bài thơ sau đây: 

Vần Thơ Tự Tình

Thơ là tiếng nói cõi lòng

Là lời ru ngọt mặn nồng thiết tha

Thơ là cây lá đươm hoa

Cánh hoa âu yếm tình trao ngút ngàn

Mặn mà hương nhụy ngập tràn

Đượm men tình ái mơn man ngập hồn

Thơ là mật ngọt bướm ong

Ngạt ngào mơn trớn khiến lòng chơi vơi

Con tằm còn biết giăng tơ

Riêng tôi thì biết làm thơ cho đời

Tằm đan áo lụa tặng người

Thơ tôi bày tỏ bao lời chứa chan

Thơ là gió núi mây ngàn

Bềnh bồng phiêu lãng cưu mang tình đời

Chở tình bay khắp muôn nơi

Vần thơ quyến rũ tỏa ngời sắc hoa

Thơ là tiếng nhạc ngân nga

Là muôn điệp khúc chan hòa xuyến xao

Thơ là dòng suối ngọt ngào

Nguồn thơ tuôn chảy dâng trào ước mơ

Vượt ngàn sông núi biển khơi

Sóng tình lai láng thẫn thờ nao nao

Hồn thơ thi vị dạt dào

Tình thơ lai láng xôn xao nỗi niềm

Ý thơ rạo rực buồng tim

Nhờ thơ bày tỏ tình riêng tặng người.

Hết

Nguyễn Duy Phước