“Đừng để tình thương trễ hẹn”
Sau 21 năm chung sống, một buổi tối vợ tôi
nói nhỏ nhẹ:
– Anh nên đưa một người phụ nữ khác đi ăn tối
và xem ciné.
Tôi trố mắt. Cô ấy mỉm cười:
– Em yêu anh, nhưng em biết người ấy cũng
thương anh, và bà đang mong mỏi được có một chút thời gian bên anh.
Người phụ nữ đó là má tôi, người đã mang nặng
đẻ đau ra tôi. Má tôi là goá phụ đã 19 năm. Từ ngày ba mất, má sống một mình
trong căn nhà nhỏ ở ngoại ô. Tôi bận bịu với công việc, với vợ và 3 đứa con,
nên thỉnh thoảng lắm mới chạy qua thăm má một buổi. Má tôi chẳng hề than thở,
chỉ hay gọi điện hỏi vu vơ: “Thằng Tí, thằng Tèo, con Bông nó học có giỏi không
con?” hoặc “Má nghe con bị cảm phải không?”
Thế là tôi nghe lời vợ, gọi má mời đi ăn tối.
Má bắt máy lúc trời đã khá khuya, trăng thượng tuần đã treo ngoài cửa sổ:
– Có chuyện gì vậy con? Con bị bịnh hả?
Tôi bật cười:
– Không, con chỉ muốn mời má đi ăn tối với
con, chỉ hai mẹ con mình thôi.
Bên kia điện thoại yên lặng một hồi lâu. Rồi
má nhẹ nhàng đáp:
– Má muốn chớ. Má muốn dữ lắm.
Tối thứ Sáu đó, tôi ghé nhà đón má. Vừa bước
xuống xe, tôi thấy má đứng chờ trước cửa. Má mặc chiếc áo dài màu tím nhạt, tóc
uốn gọn, môi điểm chút son. Ánh mắt má sáng rỡ như con gái thời mới lớn.
– Má nói với mấy bà bạn là má sắp đi ăn tối với
thằng con trai bảnh nhất xóm. Họ khoái lắm, đòi nghe má kể lại bữa ăn nầy.
Tôi đưa má ghé một nhà hàng nhỏ, không sang
nhưng ấm cúng. Má khoác tay tôi như thể tôi là vị quan lớn đang dẫn mẹ đi dạ tiệc.
Ngồi vào bàn, má mở thực đơn ra rồi đặt xuống, mỉm cười:
– Má già rồi, mắt mờ, đọc chữ nhỏ không thấy nữa.
Tôi cầm lấy tờ thực đơn, đọc từng món cho má
nghe. Má ngước nhìn tôi, ánh mắt chan chứa yêu thương:
– Ngày xưa, má đọc thực đơn cho con ở quán
cơm gà Siu Siu gần chợ An Đông. Bữa nay tới phiên con rồi hén.
Chúng tôi ăn uống và trò chuyện. Chuyện chẳng
có gì quan trọng: vài mẫu tin trong nhà, mấy món thuốc cảm, mấy người bạn già của
má… Nhưng với tôi, buổi tối đó có điều gì đó thật ấm áp, thật thân thương.
Chúng tôi nói cười đến độ quên cả giờ đi xem phim như dự định.
Trên đường về, má siết tay tôi:
– Má muốn đi ăn tối với con một lần nữa.
Nhưng kỳ sau cho má đãi nghe. Má mời.
Về tới nhà, vợ tôi hỏi:
– Tối nay vui không anh?
Tôi gật đầu, giọng nghẹn ngào:
– Vui lắm. Hơn cả những gì em có thể tưởng tượng.
Vài hôm sau, má tôi đột ngột ra đi vì cơn đau
tim. Tin như sét đánh. Tôi chưa kịp mời má lần thứ hai. Chưa kịp nói với má hết
những điều tôi cất giữ trong lòng bao lâu nay.
Ít lâu sau, tôi nhận được một phong bì từ nhà
hàng hôm đó. Bên trong là tờ hóa đơn đã thanh toán, và một mảnh giấy nhỏ với
dòng chữ xiêu vẹo quen thuộc:
“Má trả trước cho hai phần ăn – một cho con,
một cho vợ con. Má không biết mình còn sống để đi nữa hay không, nhưng má muốn
làm vậy. Con sẽ không bao giờ biết buổi tối đó có ý nghĩa đến dường nào với má.
Má thương con.”
Tôi cầm mảnh giấy áp vào ngực trái chỗ trái
tim mà nước mắt tuôn không dứt. Lòng tôi trào dâng cảm giác vừa hối hận, vừa biết
ơn, vừa thương đau đến nghẹn ngào.
Tới lúc đó, tôi mới thấm:
Trong cuộc đời này, có những điều phải làm
đúng lúc vì lúc khác nhiều khi không bao giờ đến.
Nhiều người con – trong đó có tôi – thường biện
hộ cho sự thờ ơ bằng cái cớ “bận quá”. Công việc, con cái, cuộc sống, bao thứ
ràng buộc khiến ta bỏ quên một người phụ nữ già nua lặng lẽ ở cuối con đường
tĩnh lặng, ngồi bên tách trà nguội ngắt, trông ra ngoài cổng mỗi chiều Chủ Nhật.
Chúng ta vội vã chạy theo bao điều gọi là
“trách nhiệm”, mà quên rằng người mẹ già đâu cần gì cao sang, chỉ cần một cuộc
gọi, một cái ôm, một buổi cơm chung.
Có những đứa con giờ đây thành đạt, chức tước
đầy mình, nhưng mỗi lần về quê, gặp mẹ thì đứng ngoài sân gọi với vô:
– Má khỏe không? Con bận quá, ghé một chút rồi
con đi liền.
Rồi đi.
Rồi mất má.
Rồi ngồi mà tiếc ngẩn ngơ.
Người Sài Gòn xưa thường nói:
“Mẹ còn là còn tất cả.”
Vậy mà mấy ai trân quý?
Một bó hoa ngày Vu Lan không đủ thay cho những
tháng năm mẹ lủi thủi một mình.
Một lời chúc trên Facebook không đủ để xoa dịu
tuổi già đơn chiếc. Và một lần về thắp nhang cũng không làm nguôi đi trái tim mẹ
đã thôi đập vì thương nhớ.
Nếu bạn còn mẹ, đừng chờ lâu hơn nữa. Đừng viện
lý do để hẹn “tuần sau”, “tháng sau”, “khi nào rảnh”… Thời gian không chờ đợi
ai. Nếu bạn bận rộn với gia đình nhỏ của mình, hãy nhớ rằng bạn có được gia
đình ấy cũng từ vòng tay mẹ.
Đừng để một ngày nào đó bạn cũng ôm một mảnh
giấy có vài dòng chữ run run, rồi ngồi khóc như một đứa trẻ.
Hãy nắm tay mẹ đi ăn một bữa cơm. Hãy để mẹ
chọn món. Hãy lắng nghe câu chuyện không đầu không đuôi mà mẹ hay kể. Hãy để
lòng bạn mở ra, như cánh cửa cũ kỹ của căn nhà tuổi thơ, nơi có người mẹ đứng
ngóng con về…
Mẹ và con.
Một chuyện tưởng bình thường, mà hóa ra là
phép màu.
Đừng để tình thương trễ hẹn.
Đoàn Xuân Thu
(Bài viết dành tặng những người con còn mẹ,
và cả những người đang tiếc một bóng dáng mẹ hiền đã khuất.)
Nghe nói đến AI (robot thông minh
nhân tạo) bạn dễ hình dung ra những con robot lạnh lùng cầm kim tiêm chạy vòng
vòng khắp bệnh viện. Khác với phim viễn tưởng, công nghệ AI dễ thương hơn nhiều,
chúng đang hiện diện như một người trợ lý thầm lặng nhưng siêu việt.
Sự tham gia của AI đang định hình lại ngành y tế toàn cầu. Điều quan trọng nhất là sự kết hợp giữa “bộ não” AI và trái tim nhiệt huyết của bác sĩ sẽ cứu muôn vạn sinh linh, bệnh nhân được chẩn đoán chính xác hơn, điều trị nhanh hơn và chi phí thấp hơn…
Trong vài năm gần đây, trí tuệ
nhân tạo (AI) đã trở thành một trong những công nghệ có ảnh hưởng lớn đến tất cả
các ngành nghề, trong đó có y tế.
AI có thể làm gì trong bệnh viện?
Trước đây, bác sĩ X-quang (radiologist)
dùng mắt để tìm kiếm các dấu hiệu bất thường. AI có thể “đọc” một tấm phim
X-quang hay một bản quét CT và lập tức trích xuất hàng trăm đặc trưng mà mắt
người không thấy được như độ nhám bề mặt khối u, phân bố đậm độ pixel. Những dữ
liệu này giúp dự đoán được khối u lành tính hay ác tính để bác sĩ quyết định bước
tiếp theo.
Nếu “nó” phát hiện dấu hiệu cần cấp
cứu như xuất huyết não (intracranial hemorrhage) hay tràn khí màng phổi (pneumothorax),
nó sẽ “nhắc” bác sĩ ngay lập tức.
Bác sĩ có thể mệt mỏi sau một ca
trực đêm. AI thì không. Nó đóng vai trò double-check (kiểm tra kép), bảo đảm không
bỏ sót những chi tiết dầu là nhỏ nhất. Nó đo kích thước khối u, tính toán thể
tích não hay độ hẹp mạch máu với độ chính xác gần như tuyệt đối.
Bác sĩ sẽ có thêm thời gian để tổng
hợp thông tin và đưa ra phương cách điều trị thích hợp nhất. Ngoài việc trợ
giúp việc chẩn đoán bệnh, phân tích hình ảnh film X-Quang, AI còn có thể “điều
chế” thuốc mới, hoặc “sản xuất” thuốc phù hợp cho từng người. Ví dụ, một viên
thuốc chống cao máu 10 mg được phân phát đều cho người 50 tuổi đến 90 tuổi, dầu
trọng lượng và chiều cao, bệnh sử khác nhau. Vừa lãng phí thuốc và không có hiệu
quả cao. AI sẽ “bào chế” lượng thuốc thích hợp với thể trạng từng người. Viên
thuốc có thể là 15 mg cho người này hoặc chỉ 6.5 mg cho người khác.
Nhờ AI, hệ thống vận hành trong
ngành y tế trở nên nhanh hơn, chính xác hơn và tiết kiệm hơn.
“Tài” chẩn bệnh
Điều mà các chuyên gia công nhận
là AI chẩn ra bệnh sớm hơn và chính xác hơn bác sĩ. Không phải “nó” giỏi hơn
bác sĩ mà “nó” có ba lợi thế so với con người:
Một bác sĩ nhiều lắm thì trong đời
có thể xem vài chục nghìn bức chụp X-Quang. Nhưng AI có thể đọc hàng triệu tấm
phim trong tích tắc, nhờ vậy “nó” dày dạn “kinh nghiệm” hơn cả những bác sĩ lão
luyện.
“Nó” không bị mệt mỏi hoặc thiên
kiến, một bác sĩ làm việc nhiều giờ căng thẳng, hoặc có chuyện riêng phân tâm
có thể gây ra xao lãng và sai sót.
Nhiều thân nhân trách móc bác sĩ
vì không cảnh báo ung thư sớm. Thực ra một khối u ung thư giai đoạn đầu chỉ vài
milimet, mắt thường rất khó nhận ra. Tuy nhiên, AI có thể tìm ra được rất nhanh
để “méc” cho bác sĩ.
Cũng nhờ tính chất này, AI có thể
phát hiện khối u ung thư phổi trong ảnh CT nhanh hơn bác sĩ. AI nhận diện chính
xác dấu hiệu ung thư vú rất sớm từ hình ảnh chụp nhũ ảnh.
AI phân tích ảnh võng mạc để phát
hiện sớm bệnh tiểu đường.
Hiện nay nhiều bệnh viện hiện đang
sử dụng các hệ thống AI, nó có thể phụ giúp xem xét hàng triệu bệnh án trong
vài giây, điều mà không con người nào có thể làm được.
Hỗ trợ bác sĩ
AI không thay thế bác sĩ, nhưng
OK để làm “trợ lý thông minh” và đắc lực cho bác sĩ, giúp bác sĩ chẩn bệnh nhanh
hơn, chính xác hơn, bớt stress hơn. AI có thể phân tích hồ sơ bệnh án, xem xét
kết quả xét nghiệm, so sánh với các nghiên cứu y khoa mới nhất và gợi ý phương
pháp điều trị tối ưu.
Một số hệ thống AI đã được thử
nghiệm để hỗ trợ điều trị ung thư, tim mạch, đột quỵ…
AI từng bước đang thay đổi nghề
bác sĩ, trong nhiều thập niên, nghề bác sĩ được xem là một trong những nghề đòi
hỏi trí nhớ, kinh nghiệm và sự tập trung cao nhất. Một bác sĩ giỏi phải đọc hàng
nghìn hồ sơ bệnh án, cập nhật liên tục kiến thức y khoa mới và ra quyết định nhanh
trong những tình huống sống còn.
Nhưng vài năm gần
đây, khi trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực Artificial Intelligence và
Medicine giúp bác sĩ làm việc nhẹ nhàng hơn, chính xác và hiệu quả hơn. Một số
nghiên cứu cho thấy trong một số trường hợp, AI phát hiện ung thư sớm hơn bác
sĩ vài tháng đến vài năm.
Đọc bệnh án
Mỗi bệnh nhân có lịch sử bệnh, kết
quả xét nghiệm, thuốc đang dùng, tiền sử gia đình. AI có thể đọc và tổng hợp tất
cả thông tin này chỉ trong nháy mắt, sau đó gợi ý cho bác sĩ bệnh nhân có nguy
cơ bệnh tim, khả năng biến chứng, tránh dùng các loại thuốc có thể phản ứng lẫn
nhau gây nguy hiểm.
Một điều ít ai biết là bác sĩ ở Mỹ
dành 30 – 40% thời gian cho việc giấy tờ và lưu dữ liệu. AI có thể nghe cuộc
trò chuyện giữa bác sĩ và bệnh nhân rồi tự động viết hồ sơ bệnh án, tóm tắt thông
tin quan trọng. Sau đó tổng hợp để bác sĩ xem lại. Nhờ vậy bác sĩ có thể dành
nhiều thời gian hơn cho bệnh nhân, thay vì dính vào màn hình máy tính.
Hỗ trợ phẫu thuật
Trong phòng mổ, AI hỗ trợ các
robot phẫu thuật, hệ thống này giúp bác sĩ thực hiện ca mổ nhanh hơn với vết cắt
nhỏ hơn, thao tác chính xác hơn, ít bị mất máu hơn, và giúp bệnh nhân hồi phục
nhanh hơn.
Hiện nay robot đã được dùng rộng
rãi trong phẫu thuật tim, phẫu thuật tuyến tiền liệt, phẫu thuật đường ruột
v.v… Trước khi phẫu thuật, AI sẽ dựng mô hình 3D từ ảnh chụp CT hoặc MRI,
thay vì bác sĩ phải tưởng tượng như trước. Bác sĩ có thể nhìn thấy rõ mạch máu,
khối u và các cơ quan nội tạng rất chi tiết.
Tiếp theo, AI sẽ mô phỏng và chọn
đường mổ (surgical simulation), cho phép bác sĩ mổ “nháp” trên máy tính cho
quen tay, để sau đó chọn phương án tối ưu, cắt sạch khối u mà ít gây tổn thương
cho các mô lành.
Song song, AI “đọc” dữ liệu từ tiền
sử bệnh, nhóm máu, tuổi tác và kết quả xét nghiệm và báo cho bác sĩ những biến
chứng có thể xảy ra như khó cầm máu, sốc thuốc để có sẵn phương án dự phòng.
Trong quá trình phẫu thuật nội soi,
AI phân tích video và “tô màu” lên khối u cần cắt, đồng thời làm nổi bật (highlight)
các mạch máu quan trọng hay dây thần kinh bị che khuất hoặc quá nhỏ để bác sĩ
lưu ý. Nó giống như bác sĩ đang gắn một cái “Google Maps” bên trong cơ thể người.
Các cánh tay robot “lọc” hoàn
toàn những run tay của bác sĩ. “Nó” có thể giúp bác sĩ cắt những vết cắt hoặc
mũi khâu cực nhỏ, ở những góc chật hẹp với độ chính xác thần sầu. Ngoài ra, AI
còn giữ vai trò “giám thị” khó tính, nó chong mắt xem, nếu bác sĩ mổ chệch khỏi
mục tiêu hoặc có nguy cơ phạm vào vùng nguy hiểm, nó sẽ la chói lói, giống như
chiếc máy báo khói nhà bạn.
Sau khi phẫu thuật AI sẽ liên tục
cập nhật, phân tích nhịp tim, huyết áp, nhịp thở… nếu phát giác những thay đổi
bất ổn sẽ báo động cấp kỳ cho y tá hoặc bác sĩ.
Đánh giá bác sĩ
Ngoài việc trợ tá cho bác sĩ, AI
còn giữ vai trò “định giá” một bác sĩ. Nó sẽ “xem” lại toàn bộ video cuộc phẫu
thuật để “chấm điểm” về độ chính xác, sai sót và cả tốc độ giải phẫu. Dữ liệu
này được dùng làm tài liệu đào tạo cho các bác sĩ thực tập và nguy hiểm hơn, nó
“báo” cho trưởng khoa hoặc ban điều hành của bệnh viện.
Nhờ AI, các ca đại phẫu đang ngày
càng trở nên an toàn hơn, vết mổ nhỏ hơn và thời gian nằm viện của bệnh nhân được
rút ngắn đáng kể, bệnh nhân phục hồi nhanh hơn, ít tốn tiền hơn.
AI sai, ai chịu?
Các chuyên gia đều đồng ý rằng AI
không thể thay thế con người trong y khoa. Bởi vì một bác sĩ không chỉ chẩn đoán
bệnh, kê thuốc mà còn đọc được cảm xúc của bệnh nhân, giải thích việc lựa chọn
để điều trị tốt nhất và đưa ra quyết định đạo đức trong những tình huống khó xử.
Vì vậy tương lai của y học không phải là bác sĩ AI mà bác sĩ (người) sử dụng AI
để phục vụ cho người an toàn nhất, hiệu quả nhất, nhanh nhất, ít tốn kém nhất.
Nhưng lỡ nếu AI sai, ai chịu trách
nhiệm?
Google Maps có thể nói là trùm
thiên hạ về dẫn đường, nhưng chắc chắn đã có lần nó “dắt” bạn đi tầm bậy. AI
trong y học cũng vậy, dầu nó có khả năng phân tích nhanh hơn con người gấp triệu
lần, nhưng ai dám bảo nó sẽ không phạm sai lầm.
Nếu “nó” chẩn đoán sai, ai sẽ chịu
trách nhiệm?
Tính đến thời điểm này, AI vẫn chỉ
được coi là một công cụ hỗ trợ, không phải là một thực thể pháp lý. Vì vậy, trách
nhiệm do bác sĩ và bệnh viện chịu. Bác sĩ vẫn là người đưa ra quyết định cuối
cùng, AI chỉ “mách nước” mà thôi. Nếu AI báo là ung thư nhưng bác sĩ bỏ qua,
bác sĩ vẫn là người chịu trách nhiệm, trong khi AI không hề được tăng lương hay
lấy thêm vacation.
Ngoài ra chính bệnh viện phải bảo
đảm rằng các hệ thống AI họ đang sử dụng đã được kiểm định, cập nhật và bác sĩ
hoặc trợ lý đều đã được đào tạo bài bản để sử dụng. Nếu sai sót không đến từ nhận
định của bác sĩ mà do lỗi software thì trách nhiệm thuộc về nhà máy sản xuất, lập
trình. Do vậy các hệ thống này trước khi đưa vào sử dụng thường phải qua sự phê
duyệt của các cơ quan như FDA (Mỹ) hay EMA (Châu Âu).
Nhiều công ty bảo hiểm y tế hiện
nay đã bắt đầu cập nhật các điều khoản liên quan đến bác sĩ có sử dụng AI trong
chẩn đoán hay điều trị hay không để tăng giảm giá cả.
Kết
Tóm lại dù AI có thông minh đến
đâu, con người vẫn là lá chắn cuối cùng. Bác sĩ không thể dựa dẫm hoàn toàn vào
“nó” hoặc đổ lỗi cho máy móc. Hiện nay, các hệ thống AI sử dụng trong
y tế vẫn còn rất đắt đỏ. Trong tương lai, một bác sĩ có thể làm việc cùng với cả
lố AI để phát hiện bệnh sớm hơn, điều trị hiệu quả hơn, giảm chi phí điều trị
cho bệnh nhân và chính phủ.
Người ta dự báo, trong vòng 10
năm tới, AI có thể trở thành một “nhân vật” rất quen thuộc với bệnh nhân và nhân
viên trong tất cả các bệnh viện.
Đặc điểm của thơ 7 chữ
Cùng với thơ Lục Bát, đây là thể thơ rất thịnh hành trong thi văn Việt Nam nhưng khó làm hơn nhiều vì luật lệ rất gắt gao, nhất là những loại thơ phải theo Đường Luật.
Thơ 7 chữ là một thể thơ truyền thống trong kho tàng văn học Việt Nam và Trung Hoa, mỗi dòng thơ gồm bảy chữ (hay bảy âm tiết). Đây là thể thơ quen thuộc trong thơ Đường luật cũng như thơ Lục Bát biến thể, và nhiều thể loại thơ cổ điển khác. Với cấu trúc ngắn gọn,thơ 7 chữ được sử dụng để diễn tả và truyền tải những cảm xúc chân tình, những hình ảnh sinh động và các ý tưởng sâu sắc chỉ trong một vài dòng thơ.
Loại thơ này từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong kho tàng văn học Việt Nam. Đây là một thể thơ truyền thống đậm chất Việt, mang trong mình nhịp điệu lâng lâng, mượt mà. Qua từng vần, từng câu, thơ 7 chữ có thể vẽ nên bức tranh phong phú về cuộc sống, từ tình yêu, thiên nhiên đến những triết lý nhân sinh đầy suy ngẫm.
Thơ 7 chữ nổi bật với nhịp điệu uyển chuyển và âm hưởng du dương, thường tuân theo niêm luật và đối ý chặt chẽ trong các bài thơ xưa, nhưng cũng rất linh hoạt khi được dùng trong thơ hiện đại. Nhờ vậy, thơ 7 chữ vừa mang tính trang trọng cổ điển, vừa có thể gần gũi, dễ tiếp cận với đọc giả đương thời.
Trong các thể thơ 7 chữ, phổ biến nhất là loại 4 câu gọi là Thất Ngôn Tứ Tuyệt hoặc 8 câu gọi là Thất Ngôn Bát Cú.
Đến đây thì xin nói vì Đường Luật không phải ai cũng thông thạo, nên tôi đã phải lên mạng tìm tòi và nghiên cứu quy tắc chứ không thể « bá láp bá xàm » và « rùa » được như những loại thơ khác.
Quy tắc Đường Luật
(Xin lỗi trước vì phần này có hơi kỹ thuật và khô khan).
- Luật Vần: Vần được gieo ở cuối các câu 1, 2, 4, 6 và 8 (nếu có 8 câu) và luôn phải là thanh Bằng (nghĩa là không dấu hoặc dấu huyền). Còn các câu 3, 5, 7 thì không cần vần nhưng phải thanh Trắc (nghĩa là dấu hỏi, ngã hay nặng). Như vậy nếu làm thơ Tứ Tuyệt thì cần có cùng vần cho 3 câu còn làm thơ Bát Cú thì cần có cùng vần cho đến 5 câu và do đó khó hơn Tứ Tuyệt.
- Luật Đối: Đến đây là bắt đầu chông gai rồi vì nếu là thơ Bát Cú thì các câu 3 – 4 và 5 – 6 phải đối với nhau, chẳng hạn trong 4 câu sau đây trích trong bài thơ "Bác Đến Chơi Nhà" của Nguyễn Khuyến mà cách đối chữ rất là chỉnh:
Ao sâu nước cả, khôn chài cá (câu 3)
Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà (câu 4)
Cải chửa ra cây, cà mới nụ (câu 5)
Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa (câu 6)
thì chúng ta thấy « Ao sâu » đối với « Vườn rộng », « Chài cá » đối với « Đuổi gà », « Cà mới nụ » đối với « Mướp đương hoa » v.v...
- Luật Niêm: Đến đây thì mới là nhiêu khê nhất vì phải theo luật bằng trắc rất chặt chẻ. Để hiểu rõ luật này thì xin mời xem bảng hướng dẫn dưới đây mà thanh Trắc là chữ "T" và thanh Bằng là chữ "B".
Bài thơ sẽ được gọi theo luật Thanh trắc, nếu chữ thứ 2 của câu đầu tiên trong bài thơ là thanh Trắc “T” (như trong bảng trên). Ngược lại sẽ được gọi là Thanh bằng nếu chữ thứ hai trong câu đầu tiên là thanh Bằng “B”. Trong trường hợp này thì phải đổi tất cả từ “T” qua “B” và ngược lại trong bảng trên.
B1/ Thơ Thất Ngôn Tứ Tuyệt
Như đã nói trên những bài thơ loại này chỉ có 4 câu (tuy rằng nhiều bài thơ có thể có một số 4 câu), nên tương đối dễ làm hơn thơ Bát Cú vì không cần đối chữ. Và vì không bị ràng buộc quá mức nên những loại thơ này lại thịnh hành nhất trong số loại thơ 7 chữ. Đây là loại thơ tôi thích nhất, nhiều khi chỉ có 4 câu nên tôi thường « ê a » riết rồi quen âm hưởng, và có thể nhờ vậy mà tôi yêu thơ, vì có nhiều bài đọc lên nghe rất mùi, rất truyền cảm, thấm vào lòng, thường được sáng tác bởi những thi sĩ thuộc thế hệ "mới" như đã biết qua ở loại thơ Lục Bát.
Xin dẫn chứng với các bài thơ sau đây:
Hai sắc hoa Tigôn
Nếu biết rằng tôi đã lấy chồng
Trời ơi, người ấy có buồn không?
Có thầm nghĩ tới loài hoa vỡ
Tựa trái tim phai, tựa máu hồng.
T.T.Kh
***
Vì Sao
Làm sao cắt nghĩa được tình yêu
Có nghĩa gì đâu một buổi chiều
Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt
Bằng mây nhè nhẹ, gió hiu hiu.
Xuân Diệu
***
Đà Lạt trăng mờ
Ai hãy làm thinh chớ nói nhiều
Để nghe dưới đáy nước hồ reo
Để nghe tơ liễu run trong gió
Và để xem trời giải nghĩa yêu.
Hàn Mạc Tử
***
Xuân
Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân đến gợi thêm sầu?
Với tôi, tất cả đều vô nghĩa
Tất cả không ngoài nghĩa khổ đau!
Chế Lan Viên
****
Những bóng người trên sân ga
(dài lắm chỉ trích 2 đoạn 4 chữ)
Có lần tôi thấy một người yêu
Tiễn một người yêu một buổi chiều
Ở một ga nào xa vắng lắm
Họ cầm tay họ, bóng xiêu xiêu.
***
Có lần tôi thấy một bà già
Đưa tiễn con đi trấn ải xa
Tàu chạy lâu rồi, bà vẫn đứng
Lưng còng đổ bóng xuống sân ga.
Nguyễn Bính
B11/ Biến thể của thơ Thất Ngôn Tứ Tuyệt
Loai thơ Tứ Tuyệt có một biến thể cũng là 4 cây bảy chử nhưng thanh vận và vần ở các câu có hơi khác.
Trong loại này, hai câu 1 và 3 phải thanh Trắc và cùng vần trong khi đó thì hai câu 2 và 4 phải thanh Bằng và cùng vần. Còn về niêm luật thì cũng giống như trong bảng Bằng Trắc trên.
Xin dẫn chứng với 2 bài thơ sau đây:
Xuân Chạm Ngõ
Xuân đến nhẹ nhàng trên ngõ vắng
Gió lùa ve vuốt cánh hoa lay.
Bướm ong mơn trớn ươm màu nắng
Say đắm hồn ta giấc mộng đầy.
Tác giả Vô danh
===
Nỗi Lòng Viễn Xứ
Tôi đi trong vấn vương niềm nhớ
Phố xá người qua rất hững hờ
Có thấu lòng tôi đang nức nở
Xứ người Tết đến thấy chơi vơi.
NdP
Loại thơ này thật ra ít được sáng tác và thu hút nhiều như loại thơ Tứ Tuyệt ở đầu phần.
B12/ Vài bài thơ Thất Ngôn Tứ Tuyệt tôi sáng tác
(có hơi dài)
Mộng Ban Đầu
Có những chiều
thu nắng nhạt màu
Lá vàng héo úa
rụng lao xao
Lá rơi từng
phiến sầu tan tác
Gợi nhớ trong ta
mối tình đầu
Thuở ấy ta đang
tuổi mộng mơ
Đêm thường thơ
thẩn ngắm sao trời
Con tim chân
chính, tình chớm nở
Mạch sống trào
dâng, ngạt ý thơ
Rồi một chiều
mây tím tơ vương
Dáng em thấp
thoáng buổi tan trường
Áo bay phất phới
theo cơn gió
Hé mở lòng ta
cánh thiên đường
Và từ dạo ấy ta
biết yêu
Buồn vui lẫn
lộn, nhớ nhung nhiều
Giấy trắng ghi
đầy tên hai đứa
Để rồi chợt thấy
vẫn cô liêu
Đôi tám yêu
đưong em biết gì
Thơ ngây còn
quyện bước chân đi
Riêng ta sầu đã
giăng đầy ngõ
Lòng nghe tràn
lấp mối tình si
Hồn ta chìm đắm
cõi mê say
Rực khoảng trời
yêu, bóng nguyệt đầy
Em ơi nhớ quá bờ
môi ấy
Trằn trọc đêm
trường hóa ngu ngây!
Em vẫn vô tình
có biết đâu
Tim ta thổn thức
tự hôm nào
Đôi lời tâm sự
chưa dám ngỏ
Ngại ngùng e vỡ
mộng ban đầu
Ngày tháng dần
trôi theo áng mây
Cổng trường ta
dõi bóng em hoài
Chỉ mong một nụ
cười ban bố
Cho lòng vơi hết
nỗi đọa đày
Ôi khúc ân tình
thoáng chơ vơ
Ôm mối tương tư
mãi thẩn thờ
Vì em ta đã
thành thi sĩ
Nỗi niềm đem
trút cả vào thơ
Rồi bỗng một hôm
pháo đỏ hồng
Được tin em cất
bước sang sông
Ta đem đốt hết
chồng thơ cũ
Lặng lẽ nhìn em
đi lấy chồng
Thế là hết đợi,
hết mong chờ
Buồn dâng đẫm
ướt cả vần thơ
Sao em đành nỡ
sang bến ấy
Giết chết tình
ta trong hững hờ
Thôi thế thì
thôi đoạn tuyệt rồi
Từ đây sầu dẫm
nát tim côi
Từng đêm thương
tiếc tình đã lỡ
Mơ bóng hình ai tận cuối trời.
===
Bến Đò Xưa
Tôi nhớ quen em
một buổi chiều
Bến đò cô quạnh,
áng tịch liêu
Đường vắng thưa
người chung lối bước
Chỉ nghe tiếng
gió thổi hiu hiu
Em thoáng thẹn
thùng bước chân mau
Ngỡ ngàng quen
biết phút ban đầu
Đôi mắt mơ màng
như xa cách
Ngại ngần không
dám nói đôi câu
Trời bỗng mịt mù
giăng phủ mây
Mưa tuôn đẫm ướt
tóc vai gầy
Bước em lảo đảo
theo cơn gió
Bụi đỏ, bùn trơn
lắm gót lầy
Tôi xót thương
người em gái thơ
Chung đường sao
ngoảnh mặt làm ngơ
E dè vội với tay
nâng đỡ
Hương tóc em bay
dạ thẫn thờ
Rồi những chiều
tháng hạ mưa ngâu
Lối về đôi bóng
vẫn bên nhau
Bàn tay tha
thiết khi đưa đón
Dìu bước em sang
suốt nhịp cầu
Theo tháng ngày
tình đã lên ngôi
Ta đưa nhau đi
nhẹ vào đời
Đường xưa ghi
dấu lời thề ước
Và nguyện muôn
chiều luôn sóng đôi
Non nước loạn ly
nạn lửa binh
Chia tay tôi dấn
bước đăng trình
Em hứa sẽ chờ
tôi mãi mãi
Chinh chiến lâu
ngày bỗng bặt tin
Một hôm về phép
rạo rực lòng
Tìm gặp người
yêu thỏa nhớ mong
Bến đò năm trước
sao hoang vắng
Không gian lặng
ngắt cõi hư không
Tôi ngóng chờ em
đến tái tê
Bóng dáng người
xưa chẳng thấy về
Hỏi ra mới biết
rằng em đã
Cất bước ra đi
lỗi hẹn thề
Cánh chim biền
biệt cuối chân trời
Nhịp cầu gãy
khúc tách lìa đôi
Lời nguyền tan
tác theo mây khói
Chưa trọn tiếng
yêu vội chia phôi
Nhớ khi còn
chung bước sang sông
Nay đã sang
ngang bước theo chồng
Thuyền hoa thay
thế con đò cũ
Sông buồn ngăn
cách chảy đôi dòng
Quên cả bàn tay
quen đón đưa
Để tôi sầu đắng
trong nhung nhớ
Ngậm ngùi luyến tiếc
cuộc tình xưa.
Chú thích: Bài thơ này được sáng tác dựa theo ý của bản nhạc "Tôi Đưa Em Sang Sông".
===
Mùa Thu Chết
Một mùa thu chết, nắng hoen đời
Tình sầu trổi khúc nhạc chơi
vơi
Gió chớm lạnh xua chiều vụn
vỡ
Đêm sâu, ngày vắn, dạ thẫn thờ
Tơ lòng thổn thức giọt sầu
rơi
Ru khúc tình xa, mộng nửa vời
Thu đến, thu đi ngời luyến nhớ
Tình thu còn mãi vấn vương đời.
Hồn lẻ, chăn đơn
loang lỡ rồi
Duyên tình trắc trở mãi không thôi
Thu còn vương vấn thêm chi nữa
Giao khúc thu phai đắng kiếp người
Thăm thẳm đường mây trắng mịt mờ
Lạnh lùng sương khói tỏa ngàn khơi
Lạc bước tình đơn xuôi vạn nẻo
Thu vẫn muôn đời thu lẻ loi
Lất phất mưa sa phủ bóng người
Nghe lòng thổn thức giọt thu rơi
Điệu đàn thương nhớ, phím cung lơi
Ru khúc tình xa, mộng nửa vời
Em đi, đi mãi không về nữa
Tình thu sầu đắng mãi thu ơi.
Chú thích: Bài thơ này gọi là độc vận chỉ
dùng một vần “ơ” hay “ơi”.
B2/ Thơ Thất Ngôn Bát Cú
Bài thơ này độc đáo ở chỗ tác giả dùng những vần ở cuối câu rất đặc biệt như "trong veo", "tẻo teo", "đưa vèo", "vắng teo", và qua đây mới thấy là tiếng Việt của chúng ta quá giàu để có thể diễn tả tất cả các trạng thái, điều mà theo tôi không có một ngôn ngữ nào khác có thể làm được.
B21/ Vài bài thơ của
các thi sĩ trứ danh
Sau đây xin dẫn chứng Đường
Luật qua 2 bài thơ sau đây:
Thu Điếu
Ao thu lạnh lẽo nước trong veo
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí
Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối, ôm cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
Nguyễn Khuyến
Bài thơ này độc đáo ở chỗ tác giả dùng những vần ở cuối câu rất đặc biệt như "trong veo", "tẻo teo", "đưa vèo", "vắng teo", và qua đây mới thấy là tiếng Việt của chúng ta quá giàu để có thể diễn tả tất cả các trạng thái, điều mà theo tôi không có một ngôn ngữ nào khác có thể làm được.
===
Qua Đèo Ngang
Bước tới đèo Ngang, bóng xế tà
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa
Lom khom dưới núi, tiều vài chú
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà
Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia
Dừng chân đứng lại, trời non nước
Một mảnh
tình riêng, ta với ta.
Bà Huyện
Thanh Quan
B22/ Vài bài thơ tôi sáng tác
Bây giờ thì tôi đã học thuộc bài về quy tắc thơ Đường Luật nên cũng ráng bắt chước các thi sĩ ngày xưa làm vài bài thơ Thất Ngôn Bát Cú. Trong những thi sĩ thời đó, người mà tôi thích nhất là Trần Tế Xương, hay Tú Xương, với lối hành văn trào phúng, châm biếm, hơi ngông đời. Sở dĩ như vậy vì ông là một nhà thơ rất tài nhưng lỡ vận, thi cử cứ trượt hoài nên có một cuộc sống nghèo khó như trông bài thơ sau đây:
Than
thân
Kể đã
ba mươi mấy tuổi rồi
Tôi ngồi
tôi nghĩ cái thằng tôi
Mấy
khoa hương thí không đâu cả
Ba luống
vườn hoang bán sạch rồi
Gạo cứ
lệ ăn đong bữa một
Vợ
quen dạ đẻ cách năm đôi
Bắc
thang lên hỏi ông trời nhé:
Trêu
ghẹo người ta thế nữa thôi?
và một bài thơ về Tết sau đây:
Cảm Tết
Anh em
đừng nghĩ Tết tôi nghèo
Tiền bạc
trong kho chửa lĩnh tiêu
Rượu
cúc nhắn đem, hàng biếng quẩy
Trà
sen mượn hỏi giá còn kiêu
Bánh chưng
sắp gói e mồm chảy
Giò lụa
toan làm sợ nắng thiu
Thôi
thế thì thôi đành Tết khác
Anh em
đừng nghĩ Tết tôi nghèo.
Và các bài thơ trên đã cho tôi nguồn cảm hứng để thực hiện
các bài thơ sau đây:
Tết Nghèo
Ngựa đến rắn đành phải chạy te
Tết này tớ thấy khỏe, khòe, khoe
Không nêu, không pháo, không trà tửu
Chẳng mứt, chẳng dưa, chẳng rượu chè
Lũ trẻ lì xì chờ thấp thỏm
Vợ nhà cúng kiến đợi lăm le
Tết về những muốn xum xoe lắm
Xem lại túi tiền thấy rỗng toe!
***
Chiều 30 mươi Tết rước ông bà
Mình giả đò quên, vợ chẳng tha
Bán chiếc đờn cò mua khứa cá
Mang tranh lợn chuột đổi con gà
Cháu từ miền quê lên cho gạo
Bạn ở Cao Nguyên gửi tặng trà
Sực nhớ bàn thờ đem bán trước
Thôi đành cúng bái trong lòng ta!
***
Năm mới Tết sang chửa hết nghèo
Không tiền mua bánh mứt, gà heo
Bàn thờ bụi bám, hương tàn lạnh
Bếp núc chổng chơ, chén mốc meo
Họ sướng mừng Xuân vui rộn rã
Mình buồn đón Tết lạnh chèo queo
Nghênh tân tống cựu thay đời mới
Hay vẫn loay hoay kiếp bọt bèo
***
Tết này ta ước muốn gì đây
Mơ ước bình yên, khỏi lất lây
Quần áo còn che thân ốm yếu
Gạo cơm đủ lót bụng teo gầy
Ốm đau đừng hụt tiền thang thuốc
Bệnh hoạn chỉ mong chạy trúng thầy
Đời sống cơ hàn nên phấn đấu
Tương lai đâu thể mãi như vầy!
===
Ăn Tết Xứ Người
Bạn cho rằng tớ thật
lai căng
Tết nhất thiêng liêng lại nhập
nhằng
Ông Táo chưa đưa vì cách
trở
Ông bà chửa rước bởi xa xăm
Bánh chưng toan gói quên nhưn vị
Thịt mỡ định kho thiếu cải hành
Tết vẫn đi về đâu đã hết
Thế thì xin khất đến sang năm!
****
Chắc bạn khi tôi mất gốc chăng?
Tết thời kiêng cử cứ lằng xằng
Giao thừa xông đất, không người hạp
Mồng một lo cầy, ngại chủ hăm
Lũ trẻ tây u luời chúc thọ
Bu nhà dân Pháp sợ chay rằm
Tân niên nếu vậy e không khá
Tết đến chi thêm nỗi oái oăm.
===
Ngán Ngẩm Cuộc Đổi Đời
Xưa thuở vàng son thật nhớ đời
Thỏa tình bay nhảy rộn trời
mơ
Vũ trường lả luớt, say ngây ngất
Khách sạn du dương, sướng tuyệt vời
Em út bạc bài chơi xả láng
Rượu chè đớp hít khoái mê tơi
Đào nguyên lạc thú ôi vi vút
Rủng rỉnh tiền tài sống thảnh
thơi
***
Bay bướm phong lưu nay hết
thời
Bạc bài hút sách cữ không chơi
Hát hò khan cổ gần ngưng thở
Nhảy nhót rêm mình muốn hụt hơi
Gái chỉ ngắm thôi vì mỏi gối
Rượu thời nhấm chút đã mềm môi
Thôi thôi tớ nguyện xin chừa hết
Gân cốt giờ đây muốn sụm rồi
***
Ngán ngẩm ôi thôi cuộc đổi đời
Lên voi xuống chó dễ như chơi
Thuở xưa nhung gấm ngời oanh
liệt
Nay tuổi về chiều luống tả tơi
Vận nước thăng trầm bao biến động
Số phần phiêu bạt lắm nổi trôi
Cố tìm an ủi trong quên lãng
Định mệnh an bài phải chịu thôi
***
Ngẫm kiếp nhân sinh, thế sự đời
Chẳng qua chỉ là giấc mơ thôi
Giàu sang quyền quý rồi tay trắng
Trí thức tài cao cũng lỡ thời
Tranh chấp hơn thua hao tổn sức
Đua đòi so sánh mất công toi
Công danh, sự nghiệp như gió thoảng
Tất cả không qua được số trời.
Chú thích: Bài thơ này để nói lên tâm trạng những vị khi xưa bên
nhà giàu sang ăn chơi hết mình, nay sa cơ thất thế nên đâm ra ngao
ngán cuộc đời. Ngoài ra đây cũng là một bài thơ độc vận vì tuy nhiều câu nhưng tôi chỉ dùng mỗi
một vần “ơi”.
Còn tiếp.
NdP
