Monday, July 22, 2024

Thị Trấn Biến Mất - Huyền Chiêu

Thuở bé tôi vẫn nhìn về phía núi Vọng Phu để lòng bồi hồi thương cho hai bóng người hóa đá. Bà tôi cũng kể rằng vùng núi ấy có kẻ ngậm ngãi tìm trầm, đi lạc trong rừng mấy mươi năm, khi tìm về được quê nhà thì đã hóa thành con vượn không còn nói được tiếng người. Thỉnh thoảng, ở chợ Ninh Hòa tôi rất sợ khi nhìn thấy có một vài người da đen thui, tóc quăn tít, đàn ông mặc khố, đàn bà địu con trên lưng. Chắc họ từ núi Vọng Phu xuống. Có người nói họ là người Thượng ở Buôn Sim.


Buôn Sim chỉ cách thị trấn Ninh Hòa khoảng 14 km theo hướng quốc lộ 21. Người dân quê tôi không gần gủi với vùng đất này bởi khí hậu nơi ấy vô cùng khắc nghiệt. Nằm trong lòng chảo của nhiều rặng núi, buôn Sim là một vùng khô cằn, sỏi đá, đêm quá lạnh, ngày quá nóng.

Sau hiệp định Geneve vài năm, Buôn Sim bổng biến thành một quân trường khổng lồ gồm ba trung tâm huấn luyện Pháo Binh, Biệt Động, Lam Sơn.

Và cái tên Dục Mỹ ra đời.

Khác với thời chống Pháp mà người lính là những “áo anh rách vai, quần tôi có hai miếng vá”, các quân nhân miền Nam được huấn luyện và trang bị rất quy củ với các doanh trại khang trang, bề thế.

Với số lượng quân nhân trong ba trung tâm huấn luyện kèm theo gia đình của sĩ quan, hạ sĩ quan, binh sĩ, thị trấn Dục Mỹ mọc lên giữa bốn bề núi non, tuy nhỏ bé nhưng vô cùng nhộn nhịp.

Cũng giống như những thị trấn mới toanh trong phim cowboy miền viễn tây, Dục Mỹ là nơi quy tụ của quá nhiều người tứ xứ về đây mang theo các giọng nói từng vùng.

Người có máu làm ăn cũng vội vàng tìm về đất hứa.

Chợ Dục Mỹ cung cấp đủ để nấu được các món ăn đặc trưng kiểu Sài Gòn, Bắc, Huế…. .

“Vợ Lính” thong dong chẳng cần làm việc, chỉ lo cơm nước và nuôi con…

Những chuyến xe lam như con thoi nối liền Ninh Hòa – Dục Mỹ. Người dân Ninh Hòa bây giờ hướng về thị trấn mới như một thị trường hấp dẫn, nơi họ có thể làm giàu nhờ nghề cung cấp thực phẩm.

Nhà Thờ và Nhà Chùa đã được xây. Các xe schoolbus được biến từ xe GMC của ba quân trường chở con quân nhân xuống Ninh Hòa học ở các trường trung học. Những cô cậu học trò đã từng ngồi trên những chiếc GMC “cải tiến”này, nay đã trên dưới sáu mươi và tôi tin rằng dầu ở chân trời góc bể nào họ không bao giờ quên những chuyến xe chở học sinh kỳ lạ nhưng đầy ắp niềm vui một thuở.

Chủ nhật, con phố Dục Mỹ “Đi dăm phút trở về chốn cũ” có bóng dáng của những “thiếu úy”, “trung úy” trẻ trung, quân phục thẳng nếp, thong thả dạo gót rồi ghé vào một tiệm sách có cô bán hàng xinh xinh.

Bên con suối Dục Mỹ vài quán cà phê ra đời có tiếng nhạc hòa trong tiếng ầm ào thác đổ.

Người lính miền Nam thuở ấy vẫn còn mang vẻ thư sinh lãng mạn. Ra trận, thay vì nhìn tới trước “nhắm thẳng quân thù mà bắn”, (*) họ quay nhìn lại phía sau “Người đi khu chiến, thương người hậu phương” (**)


Biến cố 1975 như một cơn động đất dữ dội làm sụp đổ hoàn toàn trung tâm huấn luyện. Toàn bộ cư dân gồm quân nhân từ ba trung tâm huấn luyện cùng gia đình họ đều chạy khỏi Dục Mỹ, tan tác hãi hùng như mãnh vỡ của một trái phá…

Thị trấn bỗng chốc như bị thần đèn mang đi đâu mất.

Dục Mỹ trở lại là Buôn Sim hoang vắng thuở nào.

Cũng còn một số người ở lại vì họ không biết đi đâu về đâu và họ trở thành dân của một vùng kinh tế mới mang tên Ninh Sim.

Và người dân Ninh Sim đã phải làm gì để tồn tại khi 100% mang trên đầu bản án lý lịch xấu, con cái chắc chắn không được vào đại học, người thân không biết còn sống hay đã chết trong các trại “cải tạo”?

Nếu người Ninh Hòa khi ấy kiếm sống bằng cách bám vào bến xe đò và ga xe lửa với các chuyến đi buôn lậu gạo, đường, thuốc lá, đạp xe ba gác, làm phu khuân vác …thì người dân Ninh Sim Dục Mỹ kiếm sống bằng cách bám vào núi rừng. Họ lên núi đào khoai mài, cắt tranh, lấy đót. Họ “ngậm ngãi tìm trầm” và có người đã mất xác trong rừng sâu núi thẳm. Họ chặt củi, hái trái rừng, trồng khoai mì, trồng mía. Họ tìm cách sống trong im lặng, chịu đựng mặc cho loa phường ngày ngày vang lên giọng tự hào chiến thắng giặc Mỹ để toàn dân xây dựng thiên đường Xã Hội Chủ nghĩa.

Và tượng đá bồng con trên non cao kia chắc đã nhiều lần rơi lệ thương cho cảnh con người bức hại con người.


Năm ngoái, anh Phạm Văn Nhàn trở về Ninh Hòa, rủ vợ chồng tôi đi thăm lại Dục Mỹ, nơi anh có thời gian rất lâu là sĩ quan của quân trường Lam Sơn.

Xe ghé lại núi Đeo, nơi vẫn còn tháp huấn luyện của quân trường Biệt Động nằm bên Khu Mưu Sinh.

Khu Mưu Sinh được dựng bên một dòng suối đã biến mất nhưng ngôi tháp vẫn còn.

Anh Nhàn muốn chụp một tấm hình có người lính già trở về thăm ngọn đồi kỷ niệm.

Qua khỏi Dục Mỹ chúng tôi nhìn thấy những đồng mía bạt ngàn, những đàn bò gầy ốm đang gặm cỏ trên những cánh đồng nắng cháy.

Đến khoảng cây số 17 anh Nhàn cho dừng xe.

“Hình như trung tâm Lam Sơn hồi trước ở đây mà sao tui không còn nhìn thấy gì hết?”

Rồi anh ghé vào hỏi thăm một cô hàng nước:

“Cô ơi trung tâm Lam Sơn ở đâu hả cô”

Cô hàng nước mỉm cười, chỉ tay xuống đất:

“- Dạ ở ngay đây này”

Anh Nhàn nhìn quanh. Chẳng còn gì là dấu vết của một địa danh lừng lẫy! Anh bước thêm vài bước, chẳng thấy phố, thấy người chỉ thấy toàn mía là mía.

Hơn mười năm tồn tại, Dục Mỹ của ba quân trường bây giờ chỉ là cát bụi thời gian.


Huyền Chiêu

(*) lời của một người lính miền bắc.

(**) Chiều Mưa Biên Giới-Nguyễn văn Đông

Share Lại Người Lính Già TQLC

 

47 Bài Học Đối Nhân Xử Thế Khắc Cốt Ghi Tâm - Youtube Phan Ngọc Thuận

Định Luật Nhân Quả Kinh Ngạc: Người Thiện Hoàn Toàn Không Phải Chịu Thiệt


Luật nhân quả là một loại hệ thống tiếng vọng, bạn mang thiện lương đến cho người khác thì cuối cùng bạn sẽ gặt hái được lòng tốt không ngờ ở nơi khác.


Ngày nay thường hay có người nói rằng: Người tốt bụng quá hay dễ bị bắt nạt, và những người lương thiện thường phải chịu thiệt. Thực tế cuộc sống là một quá trình dài, để trở thành một người lương thiện, bạn có thể nhất thời phải chịu uỷ khuất, nhưng đó chỉ là một trải nghiệm rất ngắn trong đời.

Trong “Chu Dịch” viết: “Nhà tích đức ắt sẽ có dư phúc”.

Sự thiện lương của bạn, có thể người không biết, nhưng trời biết, cuối cùng sẽ biến thành những hạnh phúc và may mắn bất ngờ gặp được trên đường đời trong tương lai. Trên thực tế, người tốt hoàn toàn không phải chịu thiệt.

1. Thiện lương là sự đồng cảm

Trong một khách sạn, quản lý vô tình đẩy cửa một căn phòng và thấy các nhân viên phục vụ đang quây quần, ăn hết đồ ăn thừa của khách để lại.

Quản lý đẩy cửa bước vào khiến bầu không khí lúc đó lập tức trở nên thật sự khó xử. Các nhân viên bối rối không biết làm sao, ngay lập tức đặt đũa xuống và xấu hổ nhìn nhau.

Không ngờ lúc này người quản lý cầm đôi đũa lên nói: “Mọi người ăn bí mật sao không gọi tôi?”.

Rồi ông cùng mọi người dùng bữa. Bầu không khí căng thẳng trong căn phòng bỗng nhiên trở nên thoải mái, mọi người lại bắt đầu bàn tán và cười đùa.

Sau này, khi người quản lý gặp phải một vị khách khó tính, một trong những nhân viên đã cố gắng hết sức mình để giúp quản lý thoát khỏi rắc rối. Người quản lý cảm thấy rất khó hiểu, tại sao người nhân viên lại muốn giúp mình đến mức như vậy?

Khi nhân viên giải thích lý do, người quản lý mới chợt nhận ra. Khi một người có thể đặt mình vào vị trí của người khác, cân nhắc đến thể diện của người khác, và bình tĩnh làm dịu sự xấu hổ, lúng túng của người khác, thì đây là sự thể hiện tôn trọng và thiện lương đối với người khác.

Và sự lương thiện gần gũi này cuối cùng sẽ được đón nhận và sẽ trở thành ánh sáng chiếu rọi chính bản thân.

Có người đã từng hỏi: Tại sao những người tốt luôn đồng cảm với niềm vui, nỗi buồn của người khác?

Bởi người lương thiện luôn có khả năng đồng cảm với những khó khăn của người khác, và đặt mình vào vị trí của người khác. Vì không thể thờ ơ nhìn nỗi đau của người khác nên họ luôn nhiệt thành và ấm áp. Và sự ôn hoà, lương thiện của bạn cuối cùng sẽ trở lại với chính bạn.

Và sự ôn hoà, lương thiện của bạn cuối cùng sẽ trở lại với chính bạn (Ảnh Pixabay)

2. Thiện lương là sự ôn hoà giúp người, giúp mình

Người phụ nữ đang làm việc trong một nhà máy chế biến thịt, và một ngày nọ, khi cô ấy đã hoàn thành công việc của mình và bước vào kho lạnh để kiểm tra, một điều không may đã xảy ra.

Cánh cửa kho đông lạnh bị đóng bất ngờ, cô ấy bị khóa bên trong, không ai phát hiện ra sự biến mất của cô ấy, và mặc dù cô ấy cố gắng đập cửa và hô to, nhưng không ai nghe thấy tiếng khóc của cô ấy.

Lúc đó đúng vào giờ tan làm, và hầu hết mọi người đã rời xưởng về nhà, và nhà máy sắp không còn bóng người. Không ai biết được trong kho lạnh đang có chuyện khủng khiếp xảy ra.

Năm giờ sau, khi cô đang cận kề cái chết, cánh cửa tủ đông được nhân viên bảo vệ mở ra, thần kỳ cứu thoát cô. Sau này cô hỏi bác bảo vệ, sao lại mở cửa kho lạnh, đây không phải việc của bác.

Bác bảo vệ nói rằng ông đã làm việc trong nhà máy này 35 năm, hàng trăm người ra vào mỗi ngày, nhưng cô là người duy nhất chào bác vào buổi sáng và chào tạm biệt bác vào buổi tối. Nhiều người coi bác như người vô hình.

Buổi sáng hôm đó cô chỉ đơn giản là nói lời chào buổi sáng với bác bảo vệ, nhưng không thấy cô chào tạm biệt khi tan sở, nên bác bảo vệ đoán có điều gì đó đã xảy ra với cô.

Bác bảo vệ chia sẻ rằng, bác mong chờ lời nói “Xin chào” và “Tạm biệt” của cô công nhân đó vì những lời chào đó luôn nhắc nhở: Tôi cũng là một người được tôn trọng.

Bạn không bao giờ biết được lòng tốt mà sự dịu dàng vô tình của bạn có thể có ý nghĩa như thế nào đối với người khác. Bạn thậm chí sẽ không biết rằng chính lòng tốt quý giá có thể cứu giúp bản thân vào thời điểm quan trọng.

Tất cả những điều may mắn trên thế giới đều đến từ những phúc báo mà bạn tích lũy được trong một thời gian dài. Nếu bạn lương thiện, số phận sẽ vì bạn mà giải nạn. Nếu bạn hoà nhã, bạn sẽ tự nhiên cảm nhận được mưa thuận gió hoà.

Những người lương thiện sẽ không chịu thiệt, và nhất định đền đáp lại sẽ có nhiều người yêu quý bạn hơn.

Những người lương thiện sẽ không chịu thiệt, và nhất định đền đáp lại sẽ có nhiều người yêu quý bạn hơn (Ảnh Pixabay)  

3. Thiện lương là từ bi độ mình, độ người

Ông lão 82 tuổi làm nghề nhặt ve chai, hàng ngày đẩy chiếc xe thồ lụp xụp lục tung đống rác gần trạm thu gom rác. Là người ở tầng lớp dưới đáy xã hội, dù có đi đâu, làm gì ông cũng không được hoan nghênh và bị đuổi ra ngoài. Nhưng ông có một trái tim nhân hậu.

Khi thấy nhà sư đi hoá duyên, ông sẽ bố thí nhiều nhất có thể. Thấy bé gái không có tiền mua cây kem, ông dúi vào tay bé gái một đồng xu.

Ông luôn đi khập khiễng, vì một bên chân của ông là chân giả cần được thay thế, vốn nó đã rất mòn rồi. Ông đã nộp đơn cho các tổ chức xã hội để xin một cái chân giả mới, kết quả đơn luôn được xếp vào một chồng giấy tờ, và họ chỉ đưa cho ông một vài viên thuốc giảm đau.

Một ngày nọ, khi ông đang đi khập khiễng trên đường, anh bị một tên trộm đang lao tới đâm ông ngã xuống đất, và chân giả của ông bị văng ra một đoạn đường dài. Chiếc túi bị trộm rơi khỏi xe tên trộm, ông lão túm chặt lấy chiếc túi dù tên trộm có đạp thế nào cũng không buông, cảnh sát phía sau sắp đuổi kịp nên tên trộm đành bỏ chạy. Cảnh tượng này được cô bé đứng chứng kiến tận mắt, khi người mất đồ chạy tới đã nhầm tưởng ông già là kẻ trộm nên đã gọi cảnh sát đến bắt ông già.

Khi sự việc ông già bị bắt đưa lên TV và cô bé nhìn thấy, cô bé đã dùng số tiền còn thừa mà ông lão cho cô bé mua kem, để gọi đến đồn cảnh sát, cung cấp lời khai và xóa tội cho ông. Những người hiểu lầm ông đã đích thân đến thăm hỏi bệnh tình của ông, và tổ chức từ thiện đã tặng ông một chiếc chân giả. Những việc làm của ông lão được người dân truyền nhau, mọi người cảm động trước tấm lòng nhân hậu ấy.

Những sự thờ ơ và đề phòng giữa mọi người đều được vứt bỏ, và mọi người trở nên khoan dung và thông cảm cho nhau. Hành vi của ông lão dường như một tia sáng, sự thờ ơ giữa mọi người giảm bớt, và họ bắt đầu trở nên thiện ý với nhau.

Bất kể địa vị, thiện lương bắt nguồn từ tâm là sự tu dưỡng cao nhất của một người. Nó giống như hạt giống đâm rễ nơi nhân gian, bất kỳ nơi đâu nó tồn tại, cũng đều có thể xua tan giá lạnh, cuốn đi mây mù, dù gặp được nó ở đâu con người cũng trở nên nhẹ nhàng, tươi sáng.

Tiểu thiện độ bản thân và đại thiện độ nhân. Thiện lương là một loại lòng trắc ẩn để độ bản thân và độ người. Trên đời có nhân quả, vạn vật có luân hồi, quy luật của thế gian này là thiện ác hữu báo.

Sự lương thiện của bạn sẽ được ông Trời bù đắp gấp bội.


Sự lương thiện của bạn sẽ được ông Trời bù đắp gấp bội.

4. Bản thân chỉ cần lương thiện, Thượng Thiên tự có an bài

Một người bạn của tôi đang điều hành công ty rất thuận lợi, và có người hỏi anh ấy bí quyết. Và thay vì trả lời anh đã hỏi ngược lại đối phương rằng, lần cuối cùng họ làm một việc tốt là khi nào.

Đối phương ngập ngừng không trả lời được, bảo năm nào cũng quyên góp đồ cho vùng miền núi. Nhưng đối phương cũng không hiểu liệu điều này có liên quan gì đến việc điều hành công ty.

Người bạn của tôi nói: “Trong những năm qua, công ty của tôi đã làm rất tốt, từ một công ty nhỏ trở nên lớn mạnh, tôi nghĩ rằng tất cả những điều này không thể tách rời khỏi mỗi suy nghĩ và hành động tốt của tôi. Tôi làm điều tốt, không phải để nổi tiếng, chỉ để bản thân cảm thấy thanh thản hơn”.

Trong “Lục Tổ Đàn Kinh” viết: “Tất cả phúc điền, không thể tách khỏi tâm địa”.

Người xưa cũng đã nói: “Người làm việc thiện, phước báo chưa tới, tai họa đã rời xa”.

Định luật nhân quả là một hệ thống tiếng vọng, bạn mang thiện lương đến cho người khác thì cuối cùng bạn sẽ gặt hái được điều tốt không ngờ ở nơi khác.

Người có thiện niệm, Trời ắt sẽ phù hộ. Người lương thiện căn bản sẽ không phải chịu thiệt. Vì lương thiện tuân theo luật nhân quả là:

Nếu bạn muốn được yêu thương, trước hết cần yêu thương người khác;

Nếu bạn mong đợi được chăm sóc, trước hết bạn cần quan tâm đến người khác;

Muốn người khác tốt với mình thì trước hết hãy tốt với người khác;

Nếu bạn muốn nhận được phúc báo, trước hết bạn hãy thể hiện lòng tốt với người khác.

Thiện lương là sự thông minh nhất trên thế giới. Những người thông minh hiểu rằng lương thiện mới chính là lợi cho bản thân nhất, và có thể tích lũy những điều tốt đẹp bất ngờ cho một người.

Nếu bạn cảm thấy mình không may mắn, chi bằng bạn cũng nên làm một số việc tốt, vận may sẽ dần thay đổi cùng theo với thiện niệm của bạn.

Thiện quả có thể đến muộn, nhưng không bao giờ vắng bóng.

Hy vọng chúng ta kiên trì thiện niệm suốt đời, và phúc báo sẽ luôn ở bên.


Minh An

Theo Aboluowang

Thiền Hành Khất Thực - Minh Lương



Sunday, July 21, 2024

Deepfake Là Gì? - Lê Tấn tài

Trí tuệ con người đang dần dần bị “trí tuệ nhân tạo” (AI=Artificial Intelligence) thay thế trong khá nhiều lãnh vực như chơi cờ vua, dịch thuật, y tế trị liệu, xử lý dữ liệu để tự học hỏi... Bài viết sau đây nói về một khả năng khác của AI đang làm con người hoảng sợ.

Hình 1:

Bạn có thể nào tin cựu tổng thống Mỹ Barack Obama nói trước hàng triệu khán giả trên Internet “Donald Trump là một kẻ ngốc”, hay Mark Zuckerberg, ông chủ Facebook, khoe khoang “Tôi đang toàn quyền kiểm soát dữ liệu của hàng tỷ người dùng trên toàn cầu”?

Chuyện giả mà không giả. Năm 2017, video giả mạo cựu Tổng thống Mỹ Obama được nhóm nghiên cứu đại học Washington dùng trí nhân tạo AI để ghép mặt của Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama với một giọng đọc giả mạo, khiến cả thế giới kinh ngạc vì độ chân thật của video. Khái niệm Deepfake bắt nguồn từ thời điểm này.

Hình 2:

Deepfake là gì?

Deepfake (tạm dịch là "giả hình") là kết hợp của “deep learning” (học kỹ, sâu) và “fake” (giả mạo), đề cập đến các video bị thao túng, hoặc các sản phẩm công nghệ được tạo ra bởi Trí tuệ nhân tạo một cách tinh vi, cụ thể là "học sâu" (deep learning), nhằm tạo ra các hình ảnh và âm thanh bịa đặt nhưng rất giống thật. Công nghệ này được xây dựng trên nền tảng machine learning, mã nguồn mở của Google. ("Học máy" là một ngành khoa học nghiên cứu các thuật toán (algorithm) cho phép máy tính có thể học được các khái niệm (concept) như con người).

Hình 3:

Deepfake sẽ quét video và ảnh chân dung của một người sau đó hợp nhất vào một video riêng biệt, nhờ AI thay thế các chi tiết trên gương mặt như mắt, miệng, mũi với chuyển động gương mặt, giọng nói như thật. Càng có nhiều hình ảnh gốc thì AI càng có nhiều dữ liệu để "học".

Deepfake có thể gán khuôn mặt của người này sang người khác trong video với độ chân thực đến kinh ngạc.


Ứng dụng tích cực.

Có thể nói các hình thức ứng dụng trợ lý giọng nói bắt chước các yếu tố thân mật của con người trong lời nói, bao gồm ngắt nghỉ và tín hiệu bằng lời nói như “hmmm”, có tính thực tế cao, như các cuộc gọi điện thoại trực tiếp, tạo cảm giác với người đối thoại rằng họ đang nói chuyện với một người thực. Một ví dụ khác, cho thấy sử dụng âm thanh giọng nói để tái tạo giọng nói của người thân yêu đã qua đời là một điều mà mọi người cảm thấy kết nối tốt hơn với người đã khuất. Deepfake giả giọng nói còn có một công năng khác là khôi phục giọng nói của một người khi họ bị mất giọng vì bệnh, hỗ trợ giáo dục bằng cách tái tạo âm thanh của các nhân vật lịch sử, như CereProc tạo ra một phiên bản bài diễn văn cuối cùng của cựu Tổng thống Mỹ John F. Kennedy, người đã bị ám sát năm 1963.

Video deepfake có thể làm sinh động các phòng trưng bày và bảo tàng. Đối với ngành công nghiệp giải trí, công nghệ có thể được sử dụng để cải thiện việc lồng tiếng cho các bộ phim tiếng nước ngoài, v.v… Sự phổ biến của Amazon Alexa và Google Assistant làm cho chúng ta sống thoải mái trong một thế giới hòa trộn giữa thật và giả. Các ứng dụng hứa hẹn nhất của AI đều nằm trong lĩnh vực giải trí.

Hình 4:

Từ nhiều năm nay, các đạo diễn phim ảnh đã hao tốn rất nhiều trong việc giúp phim hoàn hảo hơn nhờ kỹ xảo đồ hoạ, hay đơn giản là cắt ghép một khung hình, cảnh vật, con người vốn dĩ không hề ở đó nhưng vẫn xuất hiện trên màn ảnh. Chuyện vào năm 2013, khi nam diễn viên Paul Walker đóng phim “Fast and Furious” qua đời vì tai nạn ô-tô sau một buổi tổ chức từ thiện. Bộ phim lúc ấy chưa đóng xong, tuy nhiên hàng triệu người trên toàn thế giới hào hứng bất ngờ khi gương mặt của anh xuất hiện trong phần phim tiếp theo ra rạp. Ngày nay, AI tái tạo lại hình ảnh của nữ diễn viên quá cố Carrie Fisher trong vai Công chúa Leia trong "Chiến tranh giữa các vì sao".

Hình 5:

Như vậy khi một diễn viên nổi tiếng qua đời, đạo diễn chỉ cần tạo ra một người giả tiếp tục xuất hiện trong các bộ phim khác. Vấn đề đạo đức ở đây là khả năng tái sinh những người nổi tiếng có thể khiến họ trở thành con rối cho các công ty, được tái tạo để quảng cáo sản phẩm hoặc nhãn hiệu, quyền tôn trọng bản thân của các nhân vật này cần phải được xét đến.


Ứng dụng tiêu cực

Ba mươi năm trước, Photoshop xuất hiện và làm thay đổi cách con người tiếp nhận các dữ kiện vì các hình ảnh nhìn thấy có thể là sản phẩm của một quá trình cắt ghép kỳ công. Người ta nghi ngờ vào độ chân thật của hình ảnh và đặt niềm tin vào video, ghi âm vì đây là những thứ gần như không thể giả mạo. Nhưng Deepfake xuất hiện và phá vỡ thành trì của thế giới Internet.

Hình 6:

Người ta có thể 'đưa' bất kỳ chính khách nào tới đâu, làm bất cứ điều gì, khi các video được phổ biến để hủy hoại ai đó. Việc áp dụng Deepfake là một điều thú vị, nhưng cần cảnh giác với nó. Trong thực tế, không nên tạo bất kỳ một video giả mạo nào dù chỉ đề mục đích cho vui! Nó có thể khiến chúng ta gặp những rắc rối pháp lý và ảnh hưởng đến danh tiếng của bản thân.

Salvador Dali, người áp dụng thuật toán vào ảnh của Marilyn Monroe viết: "Internet nói chung và mạng xã hội nói riêng đều là những phát minh mang tiềm năng lớn lao để phát triển vô tận, ẩn giấu nhiều chương sách mới còn chưa được khai phá nhằm mục đích chia sẻ, kết nối con người lẫn nhau trên toàn cầu. Dẫu vậy, vạn vật đều mang những thái cực đối lập song hành lập nhau, đi kèm với viễn cảnh tươi sáng vẫn luôn là những mặt tối phức tạp, trong đó có vấn nạn fake news, lừa đảo bằng tin tức giả mạo."

Những nhân vật tiếng tăm rất dễ có nguy cơ bị tấn công bằng video giả mạo. Ngay cả những người phụ nữ bình thường cũng có thể bị người xấu dùng công nghệ này tạo ra những video khiêu dâm, khỏa thân giả mạo, xúc phạm đến danh dự và phẩm giá của họ. Một khi video đã bị phát tán trên Internet thì gần như không thể ngăn chặn nổi. Hơn nữa, rất khó để phân biệt tính thật giả của những nội dung này. Những nội dung sai sự thật sẽ hướng dẫn dư luận, làm hại đến uy tín và danh tiếng của các quan chức chính trị, nhà lãnh đạo doanh nghiệp, diễn viên, nghệ sĩ…, bào mòn niềm tin của mọi người với báo chí, cơ quan, tổ chức xã hội… Một vài ví dụ sau đây:

Đầu năm 2019, một nhóm tội phạm mạng đã lừa giám đốc điều hành công ty có trụ sở tại Anh trả cho họ 243.000 USD bằng cách sử dụng âm thanh deepfake giả giọng ông chủ của doanh nghiệp này qua điện thoại.

Tháng 6/2019, bộ trưởng chính phủ Malaysia bị cáo buộc xuất hiện trong một video quan hệ tình dục với người đồng giới. Hành vi này là bất hợp pháp ở Malaysia, dù những người ủng hộ ông tin rằng hình ảnh đó là giả mạo nhưng các chuyên gia lại không tìm thấy bằng chứng video bị cắt ghép.

Hình 7:

Một ví dụ khác về sự kiện ở Gabon cuối năm 2018. Khi đó, Tổng Thống Ali Bongo Ondimba của nước này đã không xuất hiện trước công chúng trong vài tháng. Dư luận cho rằng tổng thống Ondimba bệnh nặng, thậm chí đã chết. Nhằm dập tắt tin đồn này, chính phủ đã công bố một video cho thấy tổng thống đọc diễn văn chức mừng năm mới. Trong video, ông Ondimba xuất hiện trông cứng nhắc với nét mặt thiếu tự nhiên. Video lập tức gây nghi ngờ và tranh cãi trên mạng xã hội. Các nhóm chống đối khẳng định video là sản phẩm của Deepfake và tổng thống đã qua đời. Ông Ondimba sau đó xuất hiện trở lại và tiếp tục lãnh đạo Gabon. Cho đến nay, giới chuyên gia vẫn chưa thể khẳng định đoạn video của ông có phải là giả mạo hay không?


Deepfake ngày nay hiển nhiên trở thành vũ khí hữu hiệu nhất trong chính trị. Thông tin giả mạo có thể dẫn đến biểu tình, bạo động, gây bất ổn... Chuyện gì sẽ xảy ra, nếu trên mạng bỗng dưng xuất hiện một video deepfake mô tả ứng cử viên tổng thống đang quấy rối tình dục trẻ em, hoặc một cảnh sát trưởng đang xúi giục nhân viên thực hiện hành vi bạo lực với người dân tộc thiểu số, hay những người lính có hành động tàn ác trong chiến tranh…

Một giải pháp được nhiều nước cân nhắc là đưa ra luật quy định việc tạo và phát tán nội dung Deepfake là bất hợp pháp. Vào tháng 10, 2019, California quy định rằng việc tạo hoặc chia sẻ video, hình ảnh, giọng nói của các chính trị gia bằng công nghệ Deepfake trước cuộc bầu cử là phạm luật. Tuy nhiên, giải pháp này vẫn không hiệu quả, do tính ẩn danh và không biên giới của Internet. Trong giai đoạn này, các hãng công nghệ lớn như Facebook, Google và Twitter phải hành động để hạn chế sự lan truyền của những video giả mạo.

Hình 8:

Nghị Sĩ Marco Rubio nhận xét: "Ngày xưa, nếu muốn đe dọa Hoa Kỳ, đối thủ cần có 10 hàng không mẫu hạm, vũ khí hạt nhân và hỏa tiễn tầm xa. Ngày nay, tất cả những gì bạn cần là khả năng sản xuất một video giả mạo nhưng trông như thật, để gây ảnh hưởng tới kết quả bầu cử, đẩy nước Mỹ vào khủng hoảng và làm suy yếu chúng ta.”

Thông thường, các tin xấu và gây tranh cãi luôn lan truyền rất nhanh, nhưng các tin đính chính sau đó lại ít người biết tới. Tuy nhiên, nếu mọi người có xu hướng hoài nghi mọi video họ xem, kể cả thông tin chính thống, ông Hany Farid, một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về deepfake, nói: "Nếu bạn không còn tin những video hay những đoạn âm thanh mà bạn xem, đó thật sự là nguy cơ an ninh quốc gia nghiêm trọng.” Ông dự đoán trong tương lai gần, công nghệ Deepfake sẽ phát triển từ một hiện tượng lạ trên Internet thành một công cụ tàn phá xã hội, công kích chính trị. Ông cũng cho rằng mọi người cần có sự chuẩn bị để đối mặt với vấn đề này.


Ảnh ghép phim khiêu dâm

Ác mộng mà Deepfake mang lại là sự giả mạo ghép ảnh phụ nữ khoả thân. Ghép mặt người khác vào nhân vật phim khiêu dâm đang ngày càng phổ biến, đặt ra những câu hỏi mới về vấn đề “lạm dụng công nghệ” tại Trung cộng. Cuộc điều tra của tờ The Beijing News đã phát hiện ra nhiều dịch vụ làm việc này với giá chưa tới 1 USD.

Hình 9:

Theo thống kê, tính đến tháng 9/2019, có 96% video deepfake chứa nội dung khiêu dâm. Có một số trang web chuyên phát những nội dung này và thu hút rất nhiều lượt xem trong suốt hai năm gần đây. Những nội dung trong đó hầu hết được tổng hợp từ những video với sự ghép mặt của những người nổi tiếng.

Ai cũng có thể là nạn nhân của Deepfake. Nếu một ngày nào đó bỗng nhiên bạn thấy mặt mình xuất hiện trong một bộ phim khiêu dâm và được lan truyền trên mạng, với tốc độ lan truyền nhanh như hiện nay thì việc một video khiêu dâm sẽ nhanh chóng đến tay bạn bè và người thân của bạn. Khi đó danh dự và mọi người sẽ nhìn và đánh giá bạn ra sao? Đây là ví dụ rõ ràng nhất cho thấy sự xuất hiện của công nghệ Deepfake đã khiến công chúng càng khó phân biệt đâu là thật giả. Và những người có ý đồ dẫn dắt dư luận sẽ cố gắng khai thác điều này, làm cho tình hình ngày càng trở nên tồi tệ hơn.Cách tạo một Deepfake.

Mọi sản phẩm sử dụng trí tuệ nhân tạo đều trải qua hai bước chính: nạp dữ liệu đầu vào, sau đó dựng lên mô hình và lựa chọn một thuật toán để liên tục xử lý, "học" từ các mô hình đó.

Hình 10:

Theo Reddit, dữ liệu đầu vào để tạo nên một video ghép mặt giả mạo rất đơn giản, nó chính là những bức ảnh công khai của diễn viên có trên mạng từ Google, những clip video có sẵn từ Youtube. Cách làm và công cụ cũng có sẵn, người dùng “deepfakes” chỉ cần thực hiện vài thuật toán mã nguồn mở như Google TensorFlow hoặc Keras để cho cỗ máy “học” và ghép khuôn mặt với độ giống cao. Quá trình “học” chính là đóng góp mấu chốt của trí tuệ nhân tạo.

Nhóm nghiên cứu Samsung hợp tác với Viện Khoa học và Công nghệ Skolkovo đã phát triển được một phương thức để hoạt họa hóa các bức chân dung cổ điển, khiến chúng trở nên sống động hơn bao giờ hết, phát triển một hệ thống dựng hình mặt người sử dụng với nguồn hình ảnh tĩnh cực ít, kể cả chỉ duy nhất một tấm hình gốc cũng có thể giúp nó hoạt động và làm giả được.

Hình 11:

Rất khó tạo một deepfake nếu chỉ sử dụng một chiếc máy tính thông thường. Hầu hết các sản phẩm deepfake được làm nên từ các máy tính cao cấp với card đồ họa (hay còn gọi là card màn hình - Graphics card) mạnh mẽ, hay cao hơn nữa là sử dụng điện toán đám mây (cloud computing).

Deepfakes chất lượng kém dễ dàng bị phát hiện. Những khuôn mặt trên deepfake không thể chớp mắt như bình thường, vì thuật toán không bao giờ thực sự "học" về việc chớp mắt. Đồng bộ môi xấu, hoặc màu da loang lổ có thể giúp nhận ra đâu là video giả. Các chi tiết như tóc đặc biệt khó để deepfake có thể “render” (kết xuất đồ họa hay quá trình tập hợp các mô hình thành một hình ảnh) một cách mượt mà. Đồ trang sức hay răng làm ẩu cũng là một điểm cần chú ý, hay các hiệu ứng ánh sáng kỳ lạ, chẳng hạn như chiếu sáng không nhất quán và phản chiếu trên mống mắt sẽ là một căn cứ quan trọng để phân biệt. Các nhà nghiên cứu đã giới thiệu một công cụ cho phép nhận diện các video deepfake.

Hình 12:

Công cụ này còn có thể phân tích được những chi tiết mà mắt người không thể nhận ra, như phân tích phổ hoặc ánh sáng của bức ảnh để nhận ra vị trí khác biệt. Tuy nhiên, họ cũng thừa nhận phải liên tục phát triển để chạy đua với những kỹ thuật làm giả mới nhất. Đáng sợ hơn, Deepfake đang ngày càng được cải tiến và hoàn thiện vượt qua trí tưởng tượng của người thường, những video deepfake xuất hiện ngày càng nhiều và gia tăng với tốc độ chóng mặt trên mạng Internet. Theo thống kê của Deeptrace, tính đến đầu năm 2019, có 7.964 video deepfake xuất hiện trực tuyến. Chỉ sau 9 tháng, còn số này đã tăng lên đến 14.678 và tất nhiên vẫn tiếp tục tăng một cách nhanh chóng.


Đạo đức khoa học

Phát minh nguyên tử năng hay Deepfake không mang lại lợi ich cho nhân loại bao nhiêu mà tai họa thì rất lớn.

Năng lượng hạt nhân là giải pháp mới để sản xuất ra điện năng so với các nguồn năng lượng khác và được cho khá an toàn, nhưng trong lịch sử đã chứng kiến nhiều sự cố về các nhà máy điện hạt nhân. Chất thải của nhà máy nguyên tử rất độc hại và tồn tại cả ngàn năm. Khả năng rủi ro rò rỉ phóng xạ cao là một hiểm họa cho sự sống muôn loài. Chưa nói đến vũ khí hạt nhân thật sự là một đại thảm họa cho nhân loại.

Hình 13:

Tính cho tới nay, chỉ có hai quả bom hạt nhân đã được sử dụng trong Thế chiến II tại Hiroshima và Nagasaki (Nhật Bản), đã cho thế giới thấy sức công phá và hủy diệt khủng khiếp của chúng. Ngày nay cả thế giới có trên 15.000 loại vũ khí hạt nhân và hãy tưởng tượng nếu có một lãnh tụ điên khùng nào ra lệnh nhấn nút khai hỏa thì loài người sẽ tuyệt chủng, những người còn lại mức sống và tuổi thọ chỉ tương đương với thời kỳ trước Trung cổ. Ngoài ra, nó cũng sẽ hủy diệt hệ sinh thái và tác động khủng khiếp đến khí hậu Trái Đất.Vũ khí hạt nhân tiêu diệt thế giới vật chất. Vũ khí Deepfake tiêu diệt giá trị tinh thần.


Sự giả mạo và dối trá

Con người ngày nay sống trong một thế giới đầy sự giả mạo, dối trá, không ai còn tin những giá trị thật của lời nói, con người thật, sản phẩm hàng hóa thật. Các bộ phận trong con người như tóc, tai, mắt, mũi, chân mày, lông mi, đến cả ngực, mông đều có thể làm giả. Các sản phẩm mỹ thuật như cây, hoa, thú vật kiểng cũng được làm giả bằng các loại nhựa.

Hình 14:

Các mặt  hàng giả, phẩm chất kém, đa dạng, đầy dẫy, gây thiệt mạng cho người tiêu thụ như phụ tùng an toàn xe hơi, mỹ phẩm... Thực phẩm giả ẩn chứa nhiều rủi ro cho sức khỏe như trứng giả chứa nhiều thành phần gây hại; mì giả làm bằng ngũ cốc hư thối; nước mắm giả được chế từ nước lã, muối, chất hóa học tạo màu, hương vị; thuốc chữa bệnh giả chứa độc chất nguy hiểm, kim loại nặng, hoặc gây chết người. Từ những thứ giả mạo đó, xã hội sinh sản ra những hạng người giả: bác sĩ giả (học dỏm, trường dỏm), giáo sư giả (bằng cấp dỏm), thể tháo giả (dùng thuốc cường lực), tu sĩ giả (khẩu phật tâm xà) v.v...


Tương tác giữa người với người

Mối quan hệ giữa người với người luôn tồn tại hai hiện tượng song hành đó là thật và giả. Thật, giả có lúc rất rõ ràng, dễ nhận biết, nhưng cũng có lúc lẫn lộn, phức tạp, khó nhận biết. Sự thật khách quan được hiểu cái gì đó là đúng hoặc có thể được chứng minh với bằng chứng cụ thể.

Sự giả dối có thể nhận thức được từ ý chí chủ quan của một người. Người tạo ra sự giả dối đều có mục đích riêng của nó. Bà Vian Bakir, giáo sư truyền thông chính trị và báo chí tại Đại học Bangor Xứ Wales, viết: "Điều đặc biệt tồi tệ về thời điểm hiện tại là một số chính trị gia nổi bật... và các nhà lãnh đạo chuyên quyền trên khắp thế giới đã biến việc nói dối trơ trẽn trở thành thói quen và đương nhiên họ không quan tâm liệu họ có bị phát hiện hay không." Bà nói thêm: "Tôn giáo trở thành tồi tệ khi người ta dùng nó làm chính trị – để bảo vệ quyền lợi của giáo hội, để tấn công “kẻ xấu”, để ủng hộ chiến tranh và xâm lăng, để tận diệt các văn hóa và tôn giáo khác, để bảo vệ giáo pháp, để thay trời hành đạo… nói chung là mọi việc có tính cách chính trị – dù các từ ngữ dùng nghe cao siêu đến thế nào."

Quan hệ xã hội, kế cá các quan hệ thân thuộc như cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh em, bà con , thầy trò, chủ tớ... phần lớn đều được giao tiếp qua sự giả dối. Phải nhận rằng, con người hiện nay sống theo quan niệm người khác, suy nghĩ theo người khác, nói theo người khác, hành động theo người khác, rất hiếm cái nào là thực tế khách quan, chân thật.

Hình 15:

Deepfake làm mất niềm tin, làm người ta không phân biệt phải trái, chân giả, cuốn vào guồng quay điên cuồng của nó. Phải nhận biết được sự thật, chấp nhận và đối diện với sự thật, lên án, bài trừ sự giả dối thì xã hội loài người mới phát triển theo quy luật tiến hoá của nhân loại. Nuôi dưỡng sự giả dối, tư tưởng dễ mất phương hướng, thiếu niềm tin chân lý, chìm ngập trong mơ hồ, ảo tưởng, làm nghiêm trọng thêm căn bệnh chủ quan, đưa đến hoang tưởng, cực đoan.

Chừng nào con người trở về với chân tâm của mình thì chừng đó tâm mới an, xã hội mới bình.


LÊ TẤN TÀI 

Chân Qua Phiếm Phù - Đỗ Công Luận

Nhà Không Có Đàn Ông - Đinh Thu Hương

Hình minh hoạ 

Nhà có ba chị em gái sàn sàn tuổi nhau, thêm mẹ là bốn, quanh năm dù có vui hay buồn cũng chỉ nghe mỗi tiếng đàn bà. Ba bỏ nhà đi sau khi mẹ sinh con gái út được vài tháng.

Ông chê mẹ “không biết đẻ”, lấy đó làm lý do để ra đi. Mẹ buồn một thời gian dài nhưng nhờ có cơ quan, bạn bè mẹ lại đứng dậy được, một mình nuôi ba cô con gái khôn lớn. Mẹ không bao giờ nhắc đến ba trước mặt mấy chị em nó, và mấy chị em nó cũng thế - hình như chị em nó sợ mẹ buồn, nhưng nó biết hễ có ai nhắc đến ba là mẹ im lặng, sau đó nén một tiếng thở dài.

Chị cả tên Quyên, là bản sao của mẹ từ vóc dáng, gương mặt đến cả sự khéo léo, dịu dàng. Chị hiền, trong mắt luôn chứa một nỗi buồn u uẩn. Tóc chị dài, đen và đẹp. Gương mặt chị cũng đẹp, nhìn thánh thiện như một thiên thần.

Quỳnh thì khác. Quỳnh thua chị Quyên ba tuổi nhưng từ khuôn mặt đến tính tình khác Quyên đến ngàn lần. Tóc ngắn, ánh mắt lạnh lùng và một dáng vẻ con trai, chị luôn tạo cho mình một vẻ bất cần. Không có ba, Quỳnh gánh vác luôn vai trò người đàn ông trong nhà. Từ sửa điện, sửa ống nước, chữa bàn ghế gãy... đều một tay Quỳnh làm. Mỗi lần chữa xong một thứ bị hỏng Quỳnh lại bảo mẹ: “Sau này con chẳng lấy chồng làm gì, ở vậy với mẹ... hết đời”. Mẹ cười: “Để rồi xem...” nhưng trong mắt thoáng một nỗi buồn.

Con gái út - từ khi sinh ra đã phải mang một cái tên con trai: Quân. Hồi bé đi học thường bị thầy cô giáo gọi nhầm, rấm rứt khóc đòi “mẹ đổi tên khác cho con” nhưng mãi rồi cũng thành quen, thỉnh thoảng còn bật cười thích thú về sự nhầm lẫn “cố tình” đó! Quân không đến nỗi ngang tàng như chị Quỳnh song cũng không nhất thiết phải tỏ ra dịu dàng mới được bằng chị Quyên. Nó mang một nửa tính cách của ba, một nửa tính cách của mẹ nhưng lúc nào cũng nhủ thầm: “Con là nỗi buồn của mẹ”.

Chị Quyên học sư phạm, ra trường xin về dạy ở một trường ngay gần nhà. Học trò của chị là những đứa trẻ mắt đen lay láy, tay nguệch ngoạc những nét chữ đầu tiên, tâm hồn còn trong trẻo như tờ giấy trắng. Chị yêu bọn trẻ ấy đến nhường nào Quân không hề biết, chỉ thấy mỗi khi về đến nhà câu đầu tiên chị nói với mẹ thường là: “Hôm nay học trò của con...”.

Những lúc ấy, chị cười chị nói, đôi mắt sinh động hẳn lên, nhìn chị càng xinh đẹp gấp bội lần. Đã có lúc Quân đứng lặng im ở cửa bếp nhìn mẹ và chị Quyên nấu cơm, chị Quyên líu ríu như con chim non bên cạnh mẹ, Quân thấy lòng mình thật ấm áp.

Quỳnh về, ào ào như một cơn lốc: “... Lại chuyện trẻ con... Sao mà lắm chuyện thế! Chị thích trẻ con sao không cưới đi cho xong... Đẻ một lũ, tha hồ mà khoe”... Quỳnh bĩu môi trêu chọc chị, xong cười một mình, có vẻ khoái chí mặc cho má chị Quyên đang đỏ dần vì ngượng. “Bà này cứ như bọn chíp hôi mới lớn ấy... trêu thế đã đỏ mặt, sau này lấy chồng thì thế nào...”, Quỳnh liếc chị Quyên một cái rồi xô ghế đứng dậy, vừa đi vừa nói vọng lại: “Con đi có việc một chút mẹ ạ!”. Mẹ nhìn theo, khẽ lắc đầu: “Chị em chúng mày sao mà khác nhau đến vậy...”. Quyên lặng thinh, sau bảo: “Kệ nó, mẹ...”. Quân ngồi im, cố gắng không thở dài.

Chẳng mấy khi Quân thấy chị Quỳnh cười hay vui vẻ được lâu, cứ năm phút trước cười, năm phút sau lại cau có là chuyện thường. Khuất bóng Quỳnh rồi mẹ mới than thở: “Con ấy... chẳng giống ai...”. Quân hiểu mẹ đang nói đến ba, định hỏi điều gì đó nhưng thấy mẹ buồn buồn nên lại thôi, lẳng lặng đi về phòng. Nó không thấy ghét hay giận chị Quỳnh, chỉ nghĩ chị quen với ý nghĩ mình “là” con trai rồi, giờ khó có thể dịu dàng được... Tự nhiên trong đầu lại xuất hiện suy nghĩ lẩn thẩn: “Giá như không có mình, chắc ba không bỏ đi như vậy!”.

Một lần Quân đánh bạo hỏi mẹ về ba, mẹ không trả lời, chỉ nói: “Lớn lên một vài tuổi nữa con sẽ hiểu”. Chị Quyên về, thấy mắt mẹ hoe hoe đỏ, vội kéo tay nó ra ngoài, giọng ươn ướt: “Từ nay em đừng nói chuyện đó với mẹ nữa nhé!”. Tối đó, Quỳnh gằn giọng với nó: “Trẻ con đừng có lắm chuyện! Mày mà còn nhắc đến... ông ấy một lần nữa thì đừng trách tao!”. Nhìn vào mắt Quỳnh lúc đó không hiểu sao nó thấy sờ sợ. Giận dữ. Lạnh lùng. Nó không dám tin rằng Quỳnh lại hận ba đến từng ấy. Nó nhìn Quỳnh, không hiểu sao lại gật đầu.

Phong bảo nó: “Dạo này Quân có vẻ buồn...”. Nó nhếch mép cười (cười xong, thấy giật mình vì... mình bắt đầu giống Quỳnh quá!). Nó thì lúc nào chẳng thế, buồn hay vui chỉ là cơn gió thoảng qua trên nét mặt chứ đâu làm thay đổi được cả tính cách con người. Phong với nó học chung với nhau từ hồi cấp ba, giờ vẫn chung trường nhưng khác khoa, khác lớp. Phong hiểu nó cần gì và không lúc nào làm nó buồn. Còn nó, nó biết tình cảm của Phong nhưng còn ngại ngần... không nghĩ đến chuyện gì khác. “Mấy hôm rồi toàn gặp chị Quỳnh đi với một anh nào đó, nhìn cũng bụi bụi...”. Phong nói thế rồi cười. Nó gật gật đầu, nghĩ bạn chị Quỳnh thì ai chả “bụi bụi”, có ai hiền lành thư sinh bao giờ. “Phong là bạn Quân mà cũng bụi bụi đấy thôi...”. Nó trả lời Phong vậy và nheo nheo mắt, cười. Đầu đinh, đeo kính cận, lúc nào cũng áo kẻ carô rộng thùng thình, chẳng ai nghĩ Phong là sinh viên kinh tế. Nghe vậy, Phong chỉ cười. Nụ cười có chiếc răng khểnh, thật hiền! Mỗi lần Phong đưa nó về, chị Quyên thường trêu chọc: “Hai thằng đi chơi đừng có đánh nhau nhé!”. Phong cũng cười, hài hước không kém: “Quân nó giành hết bạn gái của em rồi chị ạ”.

Cứ thế, ngày này qua ngày khác nối đuôi nhau đi ngang qua căn nhà - dẫu buồn hay vui cũng chỉ nghe mỗi tiếng đàn bà. Chị Quyên vẫn bận rộn cả ngày với đám học trò, chị Quỳnh đi cả ngày, tối mới thấy có mặt ở nhà - mà có ở nhà Quỳnh cũng chẳng mấy khi ra khỏi phòng, mình chị hình thành một thế giới riêng biệt. Quân thì cũng chẳng có gì khác trước, nó đi nhiều hơn, mái tóc mỗi ngày một ngắn lại, cảm thấy càng ngày nó càng giống chị Quỳnh... Nhưng vì sao lại thế thì Quân không sao giải thích nổi, đành lúc lắc đầu cho rằng đó là ý thích nhất thời của mình.

Mẹ về hưu, thành ra người nội trợ trong nhà. Cả ngày ba chị em đi hết, mình mẹ lui cui dọn dẹp trong căn nhà rộng thênh thang, Quân thấy “tồi tội sao đó”, nhưng rồi... nó cũng chẳng biết làm gì, cứ vùi đầu trong cái vòng quay riêng của mình, khi nhìn lại thì cũng là lúc đồng hồ gõ từng tiếng cuối trong ngày.

Phong hỏi: “Không nghe chị Quỳnh kể về anh “bụi bụi” đó à?”. Quân cười, lắc lắc những cọng tóc ngắn theo gió xòa ra trước trán. Quỳnh có kể hay không cũng chẳng có gì quan trọng, bạn của chị con trai nhiều hơn con gái, có khi... đến Quỳnh cũng chẳng còn biết mình yêu ai nữa là. Quân dè dặt hỏi Quỳnh: “Dạo này... chị... hay đi với anh nào vậy?”. Quỳnh cười. “Lại nghe thằng Phong mách lẻo chứ gì?... Tao thì lúc nào chả có mấy thằng ở cạnh, đâu riêng gì thằng nào...”. Nó cũng cố lấy giọng chua loét: “Bà cứ như một con cáo ấy! Ai làm gì đến bà mà phải khư khư đề phòng...”. Nghe trong giọng mình bắt đầu nhuốm phần cay độc, nó im lặng, ánh mắt đầy vẻ hối lỗi nhìn chị. Nhưng Quỳnh chẳng để ý đến điều đó, chỉ nhìn sang rồi lặng lẽ quay về phòng. Hai chị em hình như ngày càng nối dài thêm khoảng cách.

Cuối năm, mẹ tính chuyện cho chị Quyên cưới chồng. “Ngày bằng tuổi mày mẹ sắp có cái Quỳnh, đâu như bây giờ...”. Mẹ nói với chị Quyên vậy rồi mỉm cười, khóe mắt ươn ướt.

Mẹ lấy ba năm hăm bốn tuổi, hăm lăm tuổi có chị Quyên. Ba là con trai duy nhất trong gia đình, lại là trưởng họ nên ông bà nội rất coi trọng chuyện cháu trai, cháu gái. Mẹ sinh thêm chị Quỳnh, ba bắt đầu sinh lầm lì cáu bẳn, họ hàng bên nội nhỏ to điều ra tiếng vào. Quân là giọt nước làm tràn ly, từ đó mọi chuyện dường như kết thúc.

Đó là những chuyện mãi sau này Quân mới biết, còn trước đó mẹ và chị Quyên đều giấu, bảo nó còn nhỏ chưa hiểu gì.

Chị Quyên ấp úng: “Tháng trước... ba đến tìm con...”. Ánh mắt Quỳnh tóe lửa: “Tìm... tìm làm gì? Không còn chỗ nào cho “ông ấy” đi nữa nên định quay về, bày đặt xin tha thứ à?”. Mẹ tát Quỳnh, năm ngón tay hằn rõ trên má nhưng gương mặt mẹ nhăn nhúm lại, ánh mắt thật đau đớn. Quỳnh đứng lên, định đi song mẹ quát: đi là đi khỏi nhà luôn đừng quay về nữa. Chị toan bước đi nhưng nghĩ thế nào đó, quay lại và ngồi phịch xuống ghế, nhìn mẹ bằng đôi mắt trống rỗng.

“Con muốn ba có mặt trong đám cưới của con... Dẫu sao thì đó cũng là ba... mà mẹ...”. Chị Quyên nói với mẹ, khẽ khàng và nài nỉ như nói với chính bản thân mình. Mẹ lặng thinh, không trả lời.

Quân cũng chẳng có ý kiến gì nhưng trong lòng trào dâng những cảm xúc lẫn lộn. Nó vừa muốn đứng về phía chị Quyên, lại vừa muốn ủng hộ ý kiến của chị Quỳnh. Nó vừa muốn gặp ba, lại vừa thấy xa lạ... Đơn giản từ lúc sinh ra tới giờ nó mới chỉ nhìn ba qua những tấm ảnh - mà những ngày đó thì đã xa, thật xa rồi...

Quỳnh đứng dậy, đưa tay vuốt vuốt mái tóc ngắn, rành rọt: “Chị muốn cưới thì cứ cưới, còn... có mặt “ông ấy” thì không có mặt tôi”, đoạn quay bước bỏ về phòng. Mẹ nhìn theo, không cần giấu một tiếng thở dài. Chị Quyên ôm mặt khóc tấm tức.

° ° °

Một chiều, Quân bước chân vào phòng chị Quỳnh, bắt gặp những trang nhật ký viết dở:

“... Trong mình hình như không còn có cảm giác yêu thương hay thù hận nữa... Mình bắt đầu cảm thấy lo sợ về điều ấy! Từ trước đến nay mình luôn không được sống bằng chính bản thân mình rồi, những ngày sắp tới cũng vậy sao? Ở trong nhà, mình đóng vai trò một người đàn ông lúc nào cũng phải thật mạnh mẽ. Ở ngoài đường thì gồng mình lên, cố tỏ ra cay độc chỉ để... không bao giờ có cảm giác thất bại. Ngay cả khi yêu T. cũng vậy! Biết là đang yêu phiên bản của mình nên không bao giờ dám nghĩ đến những từ chở che, nương tựa. Và biết những người giống nhau quá thì không yêu được nhau, chia tay là điều dễ hiểu, vậy mà sao mình vẫn buồn. Không lẽ mình yêu T. đến vậy à?

Mình không còn thấy cảm giác giận ba hay gì khác. Đó là mình thấy mẹ cứ ủy mị theo chị Quyên nên mới nói cứng thế thôi. Từng ấy năm mẹ giấu mình, giấu Quân về cuộc sống của ba, còn chị Quyên thì mẹ lại chẳng giấu điều gì, chị ấy giống mẹ nhiều quá, chỉ có chị ấy mẹ mới tâm sự được những điều làm mẹ khổ tâm. Sao mẹ lại làm thế hở mẹ?...

Mình chỉ thương con bé Quân. Mình và chị Quyên còn biết mặt ba, còn có những kỷ niệm, còn nó lúc ấy nhỏ tí, có biết gì đâu! Nó không bao giờ nói với mình nó nghĩ những gì, nhưng mình đọc trộm sổ của nó thì mình biết... Lẽ ra nó phải là người tỏ thái độ với ba nhiều nhất chứ, sao lại là mình?... Nó có sự điềm tĩnh của ba. Nó hơn mình ở điều đó! Mình hiểu vậy nên càng tỏ ra bất cần, mình ghét ba đến nhường nào mà không biết rằng càng làm thế mình càng khiến mẹ nghĩ đến ba nhiều hơn. Thật là tệ!

... Không phải mình không muốn ba không có mặt trong đám cưới của chị Quyên, mình còn muốn ba quay về đây với mẹ nữa! Ở gia đình kia ba cũng đâu có gì ngoài mấy đứa con gái và bị đối xử như người lạ qua đường? Nhiều khi nghĩ lẩn thẩn, mình cho rằng ba đang bị “quả báo” và cảm thấy hài lòng với ý nghĩ đó; nhưng nhìn mẹ ngồi một mình bên cửa sổ, lại nghĩ đến cảnh sau này mẹ cô độc một mình... mình không đành lòng...

Chị Quyên đi rồi. Mình và Quân cũng đâu ở mãi với mẹ được! Quân là đứa kín đáo, nó không nói nhưng chắc nó cũng nghĩ như mình. Càng ngày nó càng giống mình, nó làm mình có giảm giác hối hận... Nó cứ tự dằn vặt: “Con là nỗi buồn của mẹ”, nhưng thực ra đâu phải lỗi tại nó! Cuộc sống có những điều mà nó chưa hiểu hết, có những điều mà thầy giáo và nhà trường không dạy cho nó, những điều mà mới hai mươi tuổi người ta không thể biết được...

Mình ước gì chị em mình có thể trò chuyện với nhau như ngày xưa. Chị sẽ nói với em những gì chị nghĩ. Về một căn nhà đầy ắp tiếng cười. Về ba. Về mẹ. Chị sẽ được sống thật là mình, được yêu ghét những gì mình yêu ghét. Em không còn phải dằn vặt: “Con là nỗi buồn của mẹ”... Ngày ấy có còn xa nữa không hả Quân?...”.

Quân gập sổ vào, nhìn ra ngoài cửa sổ. Ngoài kia, trong màu vàng rợ của nắng có một câu trả lời./.

 

Đinh Thu Hương