Lòng Biết Ơn - Nguyễn Văn Tới

Mùa Thanksgiving lại về, mùa của Tạ Ơn và ngày của lòng Biết Ơn, tình gia đình và sự chia sẻ. Thanksgiving (Lễ Tạ Ơn) là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng và giàu ý nghĩa nhất của người Mỹ. Ngày lễ được tổ chức vào thứ Năm của tuần lễ thứ tư trong tháng 11 hằng năm.

Lịch sử đưa chúng ta ngược về quá khứ lập quốc của đất nước Hoa Kỳ. Câu chuyện Thanksgiving thường được nhắc đến bắt đầu từ năm 1621, tại Plymouth, thuộc tiểu bang Massachusetts ngày nay. Năm 1620, một nhóm người Anh theo Thanh giáo (Pilgrims) vượt Đại Tây Dương trên con tàu Mayflower để tìm kiếm một cuộc sống mới tại Bắc Mỹ.

Mùa đông đầu tiên vô cùng khắc nghiệt. Đói rét và bệnh tật đã cướp đi sinh mạng của gần một nửa số người di cư. Nhờ sự giúp đỡ của những người bản địa thuộc dân tộc Wampanoag, những người di cư học được cách trồng bắp, đánh cá và thích nghi với vùng đất mới.

Mùa thu năm 1621, sau vụ mùa thành công, những người Pilgrims tổ chức một bữa tiệc kéo dài ba ngày, có sự tham dự của người Wampanoag. Sự kiện này về sau được xem là một trong những nguồn gốc biểu tượng của ngày Thanksgiving.

Người Mỹ ăn mừng ngày lễ này để cảm tạ những điều tốt đẹp mà cuộc sống đã ban tặng và cũng là tỏ lòng biết ơn (Gratitude):

• Biết ơn cha mẹ đã sinh thành và dưỡng dục.
• Biết ơn gia đình, bạn bè và những người thân yêu.
• Biết ơn sức khỏe, công việc và cuộc sống bình an.
• Biết ơn những người đã giúp đỡ mình trong lúc khó khăn.
• Biết ơn những cơ hội mà cuộc đời đã mang đến.

Điều đặc biệt là Thanksgiving không nhất thiết phải gắn với một tôn giáo. Dù theo tín ngưỡng nào, mọi người đều có thể cùng nhau bày tỏ lòng biết ơn.

Thanksgiving là một trong những dịp đoàn tụ gia đình lớn nhất tại Hoa Kỳ (Family Reunion). Con cháu dù sống xa xôi cũng cố gắng trở về nhà, quây quần bên cha mẹ, ông bà. Trên bàn ăn truyền thống thường có gà tây nướng, khoai tây nghiền, nước sốt cranberry, bánh bí đỏ và nhiều món ăn khác. Nhưng ý nghĩa thực sự không nằm ở những món ăn mà là những người thân yêu vẫn còn có thể ngồi bên nhau.

Thanksgiving còn nhắc nhở con người rằng hạnh phúc không chỉ đến từ những gì mình nhận được, mà còn từ những điều mình trao tặng. Đây là lòng nhân ái và chia sẻ (Compassion and Sharing).

Nhiều tổ chức thiện nguyện, nhà thờ và cộng đồng tại Mỹ tổ chức những bữa ăn miễn phí cho người nghèo, người vô gia cư và những gia đình khó khăn. Đó là một nét đẹp trong văn hóa Mỹ: biết ơn cuộc sống bằng cách giúp đỡ những người kém may mắn hơn mình.

Đối với cộng đồng người Việt, đặc biệt là những người đã rời quê hương để xây dựng cuộc sống mới trên đất Mỹ, Thanksgiving còn mang một ý nghĩa rất riêng. Đây là dịp để nhìn lại những năm tháng đã qua.

Có người từng trải qua chiến tranh, tù đày, những chuyến vượt biển đầy hiểm nguy hoặc những ngày đầu định cư với hai bàn tay trắng; có người phải làm việc vất vả suốt nhiều năm để nuôi dưỡng con cái trưởng thành.

Và rồi, một ngày cuối tháng 11, khi nhìn thấy con cháu quây quần quanh bàn ăn, họ chợt nhận ra rằng những hy sinh của mình đã không vô nghĩa. Đối với thế hệ người Việt di cư, Thanksgiving là lời cảm ơn dành cho đất nước Hoa Kỳ đã mở ra cơ hội xây dựng một cuộc sống mới. Nhưng đồng thời, đó cũng là dịp tưởng nhớ quê hương, những người thân đã khuất và những người không may mắn được chứng kiến ngày hôm nay.

Chúng ta luôn biết ơn quê hương thứ hai mà vẫn giữ trọn tình yêu với quê hương thứ nhất. Hai tình cảm ấy không hề mâu thuẫn, mà cùng làm phong phú thêm tâm hồn của người Việt xa xứ.

Thanksgiving không chỉ là ngày để cảm ơn những gì mình đang có. Đây còn là dịp để nhớ đến những gì mình từng đánh mất, những khó khăn đã vượt qua và những bàn tay từng nâng đỡ mình trong cuộc đời.

Khi còn trẻ, con người thường mong ước có thêm nhiều thứ; nhưng khi tuổi đời đã cao, đôi khi điều mong ước giản dị nhất chỉ là sức khỏe, sự bình an, và được nhìn thấy những người thân yêu hạnh phúc.

Tôi nhớ có đọc một câu nói của một tu sĩ dòng Biển Đức (Benedictine), ông David Steindl-Rast: “Không phải hạnh phúc khiến chúng ta biết ơn, mà chính lòng biết ơn giúp chúng ta cảm nhận được hạnh phúc”. "It is not happiness that makes us grateful, but gratefulness that makes us happy".

Mùa Tạ Ơn năm nay, tôi chợt có một suy tư, khi nghe 1 người bạn kể về một câu chuyện khá buồn về lòng biết ơn của con cái với người cha già của một gia đình người Việt tại Arizona. Đau đớn nhất không phải là tuổi già sức yếu, mà ông bỗng nhận ra mình hóa thành thừa thãi trong chính ngôi nhà mình từng chắt chiu xây đắp cho con.

Ông TVO, góa vợ, cả đời cơ cực làm việc tay chân nuôi ba đứa con khôn lớn, ăn học nên người, có công ăn việc làm và gia đình riêng của chúng. Khi các con đã yên bề gia thất, công ăn việc làm ổn định, ông quyết định về hưu ở tuổi 78 khi sức đã kiệt, trí nhớ đã bắt đầu nhạt nhòa.

Thằng út, có vợ, 2 con, ở chung với ông. Tuổi già ập đến, ông đi đứng chậm chạp, hay quên, vấn đề vệ sinh cá nhân cũng khiến đứa con trai và vợ nó khó chịu ra mặt. Có những đêm, ông không kịp đến phòng vệ sinh thì giường đã ướt.

Khi con nít đái dầm thì ai cũng thấy bình thường; còn người già đái dầm thì bị coi là phiền phức. Đơn giản vì người già không còn mẹ nữa. Em bé được mẹ lau khô, vỗ về yêu thương với tất cả sự dịu dàng, còn người già nếu yếu ớt, dơ bẩn thì không ai an ủi, thấu hiểu.

Người ta vẫn thường nói người già như trẻ con, nhưng sự khác biệt nằm ở chỗ trẻ con sinh ra, bước vào cuộc đời trong vòng tay yêu thương; còn người già dần bước ra khỏi cuộc đời trong khoảng lặng cô đơn.

Khi còn bé, những điều vụng về đều được tha thứ, nhưng khi đã già, sự phụ thuộc lại trở thành gánh nặng khiến con cái khó chịu với những tiếng thở dài nặng trĩu hơn, những lời quở trách vô ý hoặc những ánh mắt vô tình cũng khiến người già tủi thân, thấy mình trở thành gánh nặng cho con cái.

Con cái có bao giờ tự hỏi tại sao cha mẹ già bây giờ cầm đôi đũa lóng ngóng hay thay quần áo một cách khó khăn vì căn bệnh phong thấp? Họ từng là những người mạnh mẽ, từng gánh vác gia đình, từng nhường phần ngon nhất cho con; nhưng giờ đây khi đôi chân run rẩy, bàn tay yếu ớt, họ chỉ mong được thương yêu như đã từng yêu thương các con.

Chúng ta dành cho con trẻ với trái tim yêu thương, sao chúng ta lại không bao dung với cha mẹ già? Có phải vì thấy họ đã từng mạnh mẽ gánh vác cả gia đình nên khi thấy họ yếu đuối chúng ta trở nên khó chịu? Chúng ta quên mất họ cũng cần sự chở che. Không ai muốn trở thành gánh nặng và cũng không ai muốn cảm thấy tủi thân vì những điều nằm ngoài khả năng của tuổi già.

Ông bà mình có câu: nhỏ cậy cha, già cậy con. Nếu một ngày, khi cha mẹ bạn trở thành lẩm cẩm, vụng về, thậm chí đái dầm; xin đừng thở dài, hãy nhớ về chính mình khi còn thơ, ai đã từng thức đêm thay tã, lau khô cho bạn, không một lời oán trách thở than. Người già cũng là những người đã từng có mẹ, nhưng giờ đây họ chỉ còn có chúng ta. Hình ảnh của người mẹ hiền, sự nhẫn nại, hy sinh thầm lặng và tình yêu thương vô điều kiện dành cho con cái qua câu ca dao mộc mạc, chắc nhiều người còn nhớ:

Ngày xưa con thức mẹ ngồi

Bên con ru ngủ, lại rồi mới ăn.

 

Khi chúng ta cất tiếng khóc chào đời, ánh mắt cha mẹ vui mừng khôn xiết; những năm tháng ta lớn lên, cũng là những năm tháng tóc họ bạc dần, trán hằn thêm vết nhăn và lưng còng đi một chút.

Con cái và cha mẹ chỉ đi với nhau khoảng 2/3 cuộc đời. Cha mẹ chứng kiến tuổi thơ của chúng ta, nhưng chúng ta sẽ không bao giờ được chứng kiến tuổi thơ của cha mẹ. Cha mẹ có thể cùng chúng ta bước những bước chập chững đầu tiên, ngày mới tập đi, và những bước chân sáo ngày đến trường, nhưng sẽ không cùng chúng ta đi đến cuối con đường.

Khi chúng ta trưởng thành, bước vào cuộc đời, nhìn lại, người đã từng bế mình trên vai, nay đã bước chậm hơn rất nhiều, đó là định luật của thời gian, của sinh-lão-bệnh-tử.

Trên sân ga cuộc đời, cha mẹ rồi sẽ phải tạm biệt ra đi, bước lên chuyến tàu sớm hơn, để trong ký ức cuối đời của họ, được mỉm cười nhìn thấy các con vẫn vui sống, đang trưởng thành và bình an với gia đình riêng của chúng.

Nếu hôm nay còn có thể ngồi ăn với cha mẹ một bữa cơm, bạn hãy ngồi lâu hơn một chút, hãy ôm cho thật chặt, thật lâu, bóp nhẹ đôi tay xương xẩu, bởi cha mẹ không cần con mình giàu để báo hiếu, mà chỉ cần nhìn thấy con vẫn bình an, mạnh khỏe bên cạnh mình, biết để ý đến cha mẹ khi họ đang bước xa dần về buổi hoàng hôn cuộc đời.

Món quà quý giá nhất trong mùa lễ Tạ Ơn này không phải là tiền bạc, những gói quà đắt tiền con cái trao tặng cho cha mẹ mà là sự hiện diện trọn vẹn và sự chăm sóc ân cần từ những đứa con.

Thanksgiving là một truyền thống tốt đẹp của nước Mỹ, cũng là ngày của những đứa con biết tỏ lòng thương yêu, chăm sóc cha mẹ già; hãy gác lại những lo toan, những bon chen vất vả của cuộc đời để hướng về những giá trị giản dị nhưng bền vững nhất của một gia đình Việt nam: tình yêu thương, lòng biết ơn, và sự sẻ chia.

 

NGUYỄN VĂN TỚI. THANKSGIVING 2026.