Lợi Ích Sức Khỏe Đằng Sau Dáng "Ngồi Xổm Kiểu Châu Á"

Huấn luyện viên Matt Hsu từng mất khả năng ngồi xổm do chấn thương nhưng đã hồi phục hoàn toàn nhờ kiên trì tập luyện. Ảnh: Matt Hsu

Động tác ngồi xổm sâu giúp tăng độ dẻo dai và giảm đau lưng hiệu quả, tuy nhiên các chuyên gia vật lý trị liệu khuyến cáo người có bệnh lý khớp không nên cố ép bản thân.

Tại Trung Quốc, Nhật Bản và phần lớn các quốc gia châu Á, ngồi xổm là một phần quen thuộc trong đời sống hàng ngày. Người dân có thể dễ dàng ngồi xổm khi chờ xe buýt, trò chuyện hay lúc ăn uống. Những đoạn video ghi lại cảnh khách du lịch phương Tây cố gắng bắt chước tư thế này nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội. Tuy nhiên, phần lớn họ bị ngã ngửa ra sau, nghiêng sang hai bên hoặc phải bám vào tường để giữ thăng bằng.

Các chuyên gia về chuyển động học cho biết sự chú ý của cộng đồng dành cho tư thế này thực chất đang phản ánh một vấn đề lớn hơn: tầm quan trọng của việc duy trì khả năng vận động linh hoạt của cơ thể khi chúng ta già đi. Vậy tại sao một số người có thể ngồi xổm rất dễ dàng, trong khi những người khác lại gặp khó khăn ngay cả khi đứng? Liệu tư thế "ngồi xổm kiểu châu Á" có thực sự mang lại nhiều lợi ích sức khỏe?

Ngồi xổm được coi là một trong những vận động cơ bản nhất của con người. Giáo sư Christopher Powers, chuyên gia về chuyển động tại Đại học Nam California (Mỹ), khẳng định: "Nếu không ngồi xổm, bạn hầu như không thể làm được gì. Từ việc ngồi vào ghế, bước ra khỏi ôtô, đi vệ sinh đến cúi người nhặt đồ vật, tất cả đều liên quan đến động tác này".

Nhiều người đã quen với bài tập ngồi xổm cơ bản (squat) tại các phòng tập thể hình, nơi người tập hạ thấp trọng tâm như thể đang ngồi ghế cho đến khi đùi song song với mặt đất. Tuy nhiên, tư thế "ngồi xổm kiểu châu Á", hay còn gọi là ngồi xổm sâu, lại có sự khác biệt rất lớn. Tư thế này đòi hỏi người thực hiện phải gập hoàn toàn khớp gối và đẩy gối ra ngoài, hai bàn chân mở rộng tách rời, giữ ngực thẳng và áp sát phần đùi sau vào bắp chân.

Matt Hsu, một huấn luyện viên người Mỹ gốc Á chuyên về cải thiện sức mạnh và khả năng vận động, thu hút hàng triệu lượt xem khi chia sẻ các video về tư thế này. Anh cho rằng tên gọi "ngồi xổm kiểu châu Á" đôi khi dễ gây hiểu nhầm: "Bạn sẽ thấy người châu Phi nói đây là cách ngồi xổm của họ, người Đông Âu cũng sẽ bảo tương tự. Thực chất, đây là cách ngồi xổm của toàn nhân loại".

Các bác sĩ vật lý trị liệu giải thích kiểu ngồi xổm sâu này đòi hỏi các khớp hông, khớp gối và cổ chân phải cực kỳ linh hoạt, đồng thời huy động nhiều nhóm cơ hơn so với động tác ngồi xổm thông thường. Các nghiên cứu cho thấy trạng thái kéo căng toàn bộ này giúp cải thiện độ dẻo dai, giảm đau lưng và duy trì khả năng tự chăm sóc bản thân về lâu dài.

Khi còn nhỏ, mọi người đều có thể thực hiện tư thế này nhờ các khớp xương có biên độ vận động lớn và tỷ lệ cơ thể đặc thù.

Tuy nhiên, việc mất đi khả năng này khi trưởng thành không đơn thuần là do biến đổi sinh lý, mà chủ yếu bắt nguồn từ lối sống phụ thuộc quá nhiều vào việc ngồi ghế và sử dụng bồn cầu bệt, khiến các cơ và khớp dần suy giảm khả năng vận động và sức mạnh.

Sự thay đổi trong lối sống hiện đại ít ảnh hưởng hơn tại một số khu vực ở châu Á như Nhật Bản, nơi người dân vẫn duy trì thói quen ngồi xổm khi ăn uống.

Huấn luyện viên Matt Hsu cho hay: "Nhiều người Nhật khi vào nhà hàng vẫn giữ nét văn hóa cởi giày, ngồi xổm trên chiếu tatami rồi mới hạ người xuống dùng bữa".

Sức mạnh của cơ chân và vùng hông này cũng được rèn luyện qua các sinh hoạt cơ bản hàng ngày, ví dụ sử dụng nhà vệ sinh ngồi xổm vẫn còn phổ biến ở một số vùng thuộc châu Á.

Ngay cả khi trả lời phỏng vấn hãng BBC, anh vẫn có thể duy trì tư thế ngồi xổm trong một thời gian dài và chỉ thỉnh thoảng đứng dậy nghỉ ngắn. Matt Hsu chia sẻ biến cố từ chính gia đình đã khiến anh nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của khả năng này: "Cha tôi từng bị ngã và chúng tôi phải gọi xe cấp cứu vì ông không thể tự đứng dậy khỏi mặt sàn".

Bản thân anh, dù là người gốc Á, cũng từng mất khả năng ngồi xổm ở độ tuổi 20 do chấn thương thể thao và thói quen ngồi quá lâu do tính chất công việc. Sau một thời gian kiên trì tập luyện, anh đã lấy lại được khả năng đó và khẳng định đây là một kỹ năng hoàn toàn có thể rèn luyện được.

Với những người muốn học cách ngồi xổm sâu, huấn luyện viên khuyến cáo không nên nóng vội để tránh chấn thương. Người tập nên bắt đầu bằng cách vịn tay vào ghế hoặc bàn để hỗ trợ, chỉ hạ người xuống mức cơ thể cảm thấy thoải mái, sau đó mới tăng dần độ sâu theo thời gian. Việc kiên trì thực hiện vài lần mỗi ngày sẽ giúp các cơ khớp thích nghi đáng kể sau vài tuần.

Tuy nhiên, việc tập luyện này sẽ trở nên phức tạp hơn khi tuổi tác ngày một cao. Giáo sư Powers lưu ý: "Càng lớn tuổi, biên độ vận động của các khớp, cột sống, hông và cổ chân sẽ càng giảm, gây cản trở khả năng ngồi xổm".

Mặc dù các nghiên cứu chứng minh ngồi xổm ở bất kỳ mức độ nào cũng mang lại lợi ích, đối với những người có tiền sử mắc các bệnh lý về khớp gối, khớp hông hoặc cột sống, việc cố gắng ngồi xổm sâu không phải là giải pháp tối ưu cho họ.

Trong y học lâm sàng, bài tập ngồi xổm luôn được điều chỉnh linh hoạt dựa trên vóc dáng, tiền sử chấn thương và mục tiêu riêng của từng cá nhân. Những ai có xương đùi dài, cổ chân cứng hoặc cấu trúc khớp hông đặc biệt sẽ gặp nhiều khó khăn khi ngồi xổm sâu, dù cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh.

Do đó, các chuyên gia vật lý trị liệu cho rằng điều quan trọng nhất khi bước vào tuổi già là duy trì được khả năng vận động độc lập, chứ không phải là việc có thể ngồi xổm thấp đến mức nào. Mục tiêu cốt lõi của việc rèn luyện là giúp mỗi người làm chủ được cơ thể, có thể tự đứng vững và chống lại tác động của trọng lực để nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bình Minh Theo BBC