Đôi Điều Về Tiếng Nói Miền Nam - Nguyễn Gia Việt

 

Bắc Kỳ và Nam Kỳ là cách phân vùng của vua Minh Mạng, kỳ là vùng, là miền, là cõi chứ hông phải kỳ… cục mà ghét! 

Nam trọng thực chất, lèng xèng bề ngoài, không nói về bản thân không tự nâng mình lên, nói ít và chặt thẳng không dị nể, thực thà, trong câu chuyện thường khen người khác chứ không khen mình.

Bắc trọng hình thức bên ngoài, rất chỉnh chu ăn mặc, rất thích thể hiện cái hàn lâm, cái tôi, lòng vòng dài dòng tới xảo ngôn, dài thòng vậy đó nhưng lại xẹt ngang về cái cuối là tự khen mình, tự nâng mình lên.

Có một bà Nam kia có đứa con gái quen với một bạn Bắc, bữa kia nhỏ gái dắt về nhà, anh Bắc vô nhà ban đầu thì “Giạ, giạ! thưa bác” nhưng chừng tới trưa thì "thưa má" làm bà già hết hồn.

Đơn giản thôi! ăn cây nào rào cây nấy. Vô Nam thì phải sống kiểu đó, cũng là hòa nhập. 

Nhưng kiểu này ít lắm! 

Hiện tại giữa Sài Gòn, giữa Lục Tỉnh mà người Miền Nam ăn nói theo cách Bắc thì chẳng ai thích đâu. 

Vô quán ăn ở Sài Gòn nghe được gia đình kia nói chuyện. Đi ăn, thằng con xin phục vụ "cái thìa" ba mẹ nó không chịu nói là cái muỗng. Thằng con cự lại "Cô con dạy là cái thìa". Nó còn nhỏ nên nó chưa phân biệt rõ giữa đời sống văn hóa thực của Miền Nam và đời sống văn hóa trong sách giáo khoa. Chừng vài năm khi lớn hy vọng nó sẽ "ngộ" ra. 

Đọc được những lời "ca thán" của một ông nhà văn từ Bắc vô Nam sau 30/4 kiểu ông vào Sài Gòn đọc báo, nghe dân nói chuyện "chả hiểu cái gì hết".

Là vì Sài Gòn cứ "ảnh, chỉ, ổng, bả" ,"ở bển, ở ngoải, ở trỏng, ở trển", rồi "thẳng chả, con mẻ”… 

Rồi nghe "bữa hổm, hồi hổm, hồi nẳm, hồi năm nẳm, hồi giờ, hôm hổm, hổm rày “tùm lum thứ”…

Người Sài Gòn VNCH xài nhiều từ Hán Việt kiểu "nữ quân nhân", “phi cơ", “thủy quân lục chiến", “Tòa Bạch Ốc", “Ngũ giác đài" làm "trí thức" Miền Bắc không hiểu là gì. Trí thức Miền Bắc chỉ có "chiến sĩ gái", “tàu bay", “lính thủy đánh bộ, “giặc lái", “lầu năm góc",”nhà trắng" mà thôi!

Mấy anh sau 1975 than không biết "mè, bắp, mì, hột vịt, cây kiểng, dầu cù là, sửa Honda" là cái quái gì? 

Không biết thì phải học. Nhưng không cần, mấy ảnh làm sao mà dân MN phải "biết" và nói y chang như mấy ảnh luôn mới hay!

Ngày nay con nít Miền Nam cứ "anh ấy", “cô ấy", “thế nhỉ", “thế nhé" và "vâng ạ" rần trời…

Coi mấy ông bà MC đó, giọng Sài Gòn mà cứ "vâng, em xin bắt đầu" không hề ngại ngùng! 

Cá với các bạn, người Bắc họ "dạ" không được như người Sài Gòn. Người Sài Gòn cái giọng ngọt thanh, ngọt lịm dạ một cái như là gió mát. Người Miền Bắc họ không dạ được, họ toàn "giạ" không hà. Nói dạ thành "giạ", vậy nói "ạ" cho gọn!

Nói "dạ" thành "giạ" thì sẽ qua nghĩa khác, cái "giạ" trong đong lúa của Miền Nam.

Người Bắc ngoài âm "L" và "N" lộn tùm lum, còn có X và S phát âm như nhau và đều đọc là X, người ta cười khi nghe cô giáo Bắc dạy học trò là “xờ nặng" và "xờ nhẹ"… 

Người Bắc đọc âm R, D và GI như nhau và đều phát âm thành GI.

Thí dụ "dâu rể" Bắc đọc thành "giâu giễ", ròng rọc thành giòng giọc, rõ ràng thành giõ giàng.

Cái âm "gi" của người Bắc chết người lắm đó, không đơn giản đâu ! 

Tại Bà Rịa thời Nguyễn có 平野村 Bình Dã thôn, thôn được lưu dân lập vào thời vua Thiệu Trị, thuộc phủ Phước Tuy, tỉnh Biên Hoà. 

Bình Dã 平野 có nghĩa là một cánh đồng bằng phẳng,đồng ruộng bát ngát; ruộng đồng minh mông. 

Vậy thì sao ngày nay lại là "Bình Giã"? 

Trong xóm làng Nam Kỳ Lục Tỉnh có nhiều địa danh ban đầu rặc Nam nhưng đã bị quá trình di cư từ Bắc vô "đổi" lại thành kiểu Bắc. Bình Dã là bằng chứng. 

Làng "Bình Dã" sau 1954 là một trại định cư đón 2 ngàn dân Công Giáo di cư từ Thanh Hóa, Nghệ Tĩnh vào định cư. Sau đó là một Ấp Chiến Lược điển hình dưới thời Tổng Thống Ngô Đình Diệm.

Và từ trại định cư, người gốc Bắc đổi từ tên bổn địa Bình Dã thành Bình Giã, cái tên "Bình Dã" đã biến thành "Trại định cư Bình Giã". Bình Giã là cái tên không có nghĩa!

Cũng vậy, từ "cơn dông" ,"dòng sông" thành cơn giông, giòng sông…

Hậu quả đã rõ, học trò Sài Gòn ê a đánh vần, Tân Sơn Nhứt thành Tân Sơn Nhất, bùng binh thành vòng xuyến, hột mè thành "vừng", đậu phộng thành lạc, quẹo thành "rẽ", quăng thành "vất", “đậu" thành "đỗ", “nước lèo" thành "nước dùng", “trụng" thành "chầng" ,"chích" thành "tiêm"… 

Chữ chích nó hay vậy đó mà thủ tiêu luôn. Ngày dịch di đâu cũng nghe dân Miền Nam hỏi nhau "Chúng mày đi tiêm chưa?".

Không lậm cũng uổng, nhân viên xã, truyền hình, phát thanh, loa xã ngày nào chẳng ra rả cái điệp khúc "tiêm" và "tiêm"… 

Chữ "xe hơi" ngọt ngào là vậy bị đổi thành "xe ô tô", chữ "xe lửa" bị biến thành "tàu hỏa" và xe đò thinh bị kêu là "xe khách"…

“Nợ đời” của Hồ Biểu Chánh, chữ xe hơi rõ ràng, giọng văn hồi 1936:

“Nhà nước mới mở cái lộ quản hạt cho xe hơi chạy từ Sài Gòn xuống Cần Thơ. Nhơn dân ở dọc theo lộ nầy, thuở nay cứ xẩn bẩn trong chốn thôn quê lo lập vườn làm ruộng, phần nhiều chưa thấy những cơ xảo văn minh phát hiện nơi thị thành, bởi vậy hễ nghe tiếng xe hơi chạy ồ ồ trên lộ, thì công cấy công mạ đương loi nhoi dưới ruộng đều xóng lưng xây mặt mà ngó, còn trong xóm trong làng thì con nít người lớn đều bỏ nhà chạy ra sân đứng mà coi. 

Một buổi trưa, trời ui ui, gió mát mẻ, có một cái xe hơi ở phía dưới Mỹ Thuận chạy lên, qua khỏi chợ Cai Lậy một đổi rồi rề rề ngừng ngay cái xóm nhà dựa lộ, bên mé tay trái.

Nhơn dân trong xóm chạy túa ra đứng dài theo lề đường mà coi, đờn ông có, đờn bà có, bà già có, con nít có, song ai nấy đều đứng xa xa mà ngó chớ không dám lại gần, không hiểu tại họ sợ cái mầu nhiệm của món cơ xảo lạ lùng, hay là tại họ kiêng hơi oai nghiêm của người chủ xe sang trọng.

Cái xe còn mới tinh nên kèn cản chói sang lòa, lại sơn màu lá cây sậm nên coi mặn mòi đẹp đẽ”(Hết trích)

Ác hơn là xe Honda bị kêu là "xe máy".Mà giờ xe không kêu là chiếc xe hay cái xe mà thành "con xe".

Nhiều lúc nhìn mấy em trẻ trâu khoe "em có con xe" nghe phát ứa gan. 

Thiệt là mệt quải chè đậu!

“Đèn nào cao bằng đèn Cầu Lộ

Gái nào ngộ bằng gái Vĩnh Long

Sao em lớn tuổi ở vậy chưa chồng

Anh đây muốn làm phò mã nhưng ngại lòng quá đi”  

Một bạn sinh viên hỏi, anh có biết "cái bát ô tô" không?" 

Đó là cách gọi kiểu Bắc đó em, bát ô tô tức là cái bát ăn phở, bát to, bát rộng đáy, là cái "tô" đó.

Người Bắc Kỳ kêu cái mà ta đựng cơm ăn với đũa là cái bát, Nghệ An, Hà Tĩnh gọi là cái đọi, thì ở Nam Kỳ kêu là cái chén.

Chữ bát nó xuất phát từ chữ 缽 (bát) của cái bình bát một nhà sư ôm đi khất thực. 

Còn chén là chữ Nôm, trong Hán tự chữ 盞 trản là chỉ cái chung nhỏ để uống rượu, nhưng người Bắc uống rượu bằng chén rượu, trong khi Nam Kỳ kêu là chung rượu hoặc ly rượu 

"Đắng cay này chén tiễn đưa

Uống đi, uống để say sưa ngập lòng"

(Chén rượu đôi đường.Vũ Hoàng Chương)

 

Nhưng đã nói,Nam Kỳ không kêu chén rượu mà kêu là chung rượu hoặc ly rượu… 

"Uống ly này ly tôi hết rồi đây 

Đám cưới vui ai đâu có mà la rầy

Nè anh Tám nhìn hoài chi chị Sáu 

Cụng ly với bà sui đi cái đã"

Vì sao Nam Kỳ không xài chữ bát?

Theo truyền thống Nam Kỳ, ăn cơm và cúng cơm đều trang trọng, ngày Tết cũng cúng cơm ông bà. 

Chữ 'bát' nghe giống thất bát, xui rủi, thành ra không ai xài bát cơm.

Và nguyên nhân như đã từng nói, Nam phải làm khác Bắc, Bắc kêu bát cơm thì Nam sẽ là chén cơm, thái độ này theo chân lưu dân Ngũ Quảng vô Nam… 

Nam Kỳ như nói ở trên cũng rặc ròi phân biệt giữa chén ăn cơm và chung hay ly uống rượu.

Lớn hơn cái chén người Miền Nam kêu là cái tô, lớn hơn cái tô là cái tượng. Ăn tô là quá mức rồi, ít ai ăn tượng nỗi. Trên tượng có cái ảng, cái diệm. 

Nhiều người Sài Gòn vẫn còn giữ cái hào sảng, rổn rảng kiểu người Miền Nam xưa là rất đáng mừng. Những chi tiết nhỏ kiểu như mừng quá đập vai cái bẹp kêu "Qủy ơi lâu quá mới gặp" làm người bị kêu quỷ muốn cay khóe mắt .

Nghe người ta kêu nhau mà ngồi điếng người, ngôn ngữ này của ông bà tui rồi nè. 

Người ta thương nhau kêu nhau là "cục cưng", “cục vàng". Tới nhà bạn kêu em bạn và kêu là "Cưng ơi! Cưng mấy tuổi rồi?” 

Cha mẹ của ông nội, ông ngoại thì kêu là Ông Cố, Bà Cố, có Cố Nội hay Cố Ngoại.

 

Nhưng Nam Kỳ kêu còn cái khác nha, Đồng Tháp gọi là ông bà cóc, An Giang lại gọi là ông bà cồ 

Trên ông cố bà cố thì có ông sơ bà sơ, trên nữa thì xa quá cháu không còn hình dung ra, thôi thì cứ "ông bà ông vải" mần tới

Nam Kỳ hay chọc mấy bà ế chồng mà được cầu hôn: “Sướng thấy ông bà ông vãi mà làm bộ tịch".

Thương lắm cái tánh hịch hạp, thẳng thắn của dân Miền Nam mình, kiểu thẳng thừng, đi vào trọng tâm, không lòng vòng xách mé. 

Kiểu đi đám cưới, biết ông kia bên sui gia mình làm quan mà hỏi vầy nè: “Ê, tui nhớ vùng ông là vùng VC hồi xưa  phải hôn?”. Ông kia cũng thẳng băng luôn"m “Tui là VC nè anh". 

Bạn đừng cười khi nghe mấy cô bán trái cây Miền Nam quởn ngồi nói chuyện, nghe tả nhan sắc mấy con nhỏ bả ghét hú hồn.

Mặt tròn như cái mâm chè, như trái bần, như cái bánh ít trần, đầu thỏn như đầu "cá dồ", mỏ nó hô trấc như mỏ "cá tra". Thằng chồng nó có râu cá chốt phát ghét, cái tướng chút xíu như con cá lòng tong. 

Chồng thương thì "anh ơi anh à!", ghét chồng kêu "nhìn mặt thằng chả ứa gan".

Chồng thương lấy xe chở đi, bực bội cho "lội bộ biết mùi". Lội bộ là đi bộ mình ên, còn đi xe dân biểu là đi xe ôm đó đa.

Nhiều bạn cứ bắt đầu bằng câu "ta nói", nói lòng vòng một hồi cũng "ta nói, ta nói hồi năm nẳm, ổng rầy bả, bả giận điếng người,ta… nói!

Thiệt ngộ hén!

Nhiều bạn thích chữ "đồ" nên đem vô miết. Thí dụ thấy bạn chở vô quán ăn hơi cao giá ẻm nói "Chời! nay ăn một tô trăm ngàn đồ!" 

Thấy bạn muốn dê, cô gái nói "Nay muốn ôm tui… đồ!". Thích thì xáp "dô" liền, hông thôi thì "đi dề à nha"  

Lóng rày trời lạnh, thương nhau đi em ơi! 

Nói về ngữ âm, không có vùng nào, xứ nào phát âm không có lỗi gì đó, thí dụ nuốt âm hay trớt âm.

Thôi nha! nhắc nữa đó. Ráng mà tránh xài từ bị biến đổi, ráng giữ Tiếng Miền Nam của mình.

Năn nỉ giữ lại những gì của ông bà mình bằng cách nghe tuyên truyền để lọt từ lổ tai này qua lổ tai khác. Thí du nghe tivi nói "tiêm" thì viết thành "chích", thấy báo đề Thổ Chu ta viết lại cho đúng Thổ Châu, dạy con cháu không quăng rác chứ không phải "vất" rác, báo chí kêu "chờ em một tí" thì mình dạy con cháu "chờ chú một chút”. Rồi bỏ nước dùng viết thành nước lèo, bỏ "chầng" viết trụng, bỏ lạng xài gờ ram.

Mình là bổn chánh thì phải là bổn chánh, mắc mớ gì làm bổn sao kiểu kỳ cục vậy m. 

Ngoan thương! thương dữ thần ôn thì cho ăn bánh, bánh trái đầy nhóc hết trơn đó, tha hồ ăn.

Không ngoan quánh chết bà bây giờ!

 

NGUYỄN GIA VIỆT

ĐÔI ĐIỀU VỀ TIẾNG NÓI MIỀN NAM… Nguyễn... - Việt Luận - Viet's Herald | Facebook