TÔI VẪN BIẾT LÀ CHUYỆN VÔ BỔ, TẦM PHÀO...NHƯNG
MUỐN THỬ XEM THẰNG CHAT GPT CÓ CÒN NGAY THẲNG HAY LƯƠN LẸO, NÊN TÔI NÊU CÂU
HỎI THẲNG THỪNG, TRẮNG TRỢN, COI NÓ NÓI SAO. XIN COI BÊN DƯỚI.
TÔI HỎI
Từng một thời thống trị một nửa thế
giới, hệ thống Cộng sản nay teo tóp lại chỉ còn 4 nước, mà mỗi nước Cộng sản tự
xoay trở để sống còn. Dẫu vậy, không một chế độ cộng sản nào ban phát một chút
chút tự do cho dân, mà quyền hành luôn phải nằm trọn trong tay Cộng Đảng. Lấy
trường hợp Việt Nam. Đảng Cộng sản Việt Nam đã nắm trọn quyền hành, nhưng thỉnh
thoảng lại tổ chức những cuộc bầu cử bịp “ Đảng cử, Dân bầu “ Phải chăng người
dân Việt kém cỏi đến mức không biết đấy là những cuộc bầu cử bịp ? Sao họ vẫn
cam chịu mà không hề thấy các ông trí thức xưa kia hung hãn chỉ trích, chống
đối … lúc các ông có tự do, nay lại thủ khẩu như bình !.Vì sao vậy ?
CHAT GPT ĐÁP
Tôi nghĩ
câu hỏi của ông chạm đúng vào một
nghịch lý rất lớn của các chế độ độc đảng: nếu người dân biết rằng
mình không thật sự có quyền lựa chọn, tại sao họ vẫn đi bầu, vẫn im lặng, và tại
sao nhiều trí thức từng rất mạnh miệng chống “độc tài” lại trở nên im tiếng?
Nhưng tôi
xin tách vấn đề ra một chút. Không
nên vội kết luận rằng người dân Việt Nam “kém cỏi” hay “cam chịu” vì không hiểu.
Phần lớn trường hợp, đó là kết quả của cả một cơ chế xã hội.
1. “Đảng cử, dân bầu” không phải hoàn toàn là một cuộc bầu
cử cạnh tranh
Trong một
nền dân chủ cạnh tranh, người dân có thể:
- chọn
giữa nhiều đảng;
- ứng
cử mà không cần được một đảng cầm quyền chấp thuận;
- vận
động tranh cử công khai;
- báo
chí tự do đưa tin và phê bình ứng viên;
- và
quan trọng nhất: chính
quyền có khả năng bị thay thế bằng lá phiếu.
Còn trong
mô hình Việt Nam, Đảng Cộng sản giữ vị trí lãnh đạo nhà nước và xã hội. Vì vậy,
bầu cử có tồn tại, nhưng không
phải là cơ chế để người dân lựa chọn giữa những lực lượng chính trị có khả năng
thay nhau cầm quyền.
Nói ngắn gọn:
Có
bỏ phiếu, nhưng không có sự cạnh tranh quyền lực theo nghĩa đầy đủ.
Đó là điểm
khác biệt căn bản.
2. Nhưng tại sao người dân vẫn đi bầu?
Đây mới là
điều đáng suy nghĩ.
Không phải
cứ một người đi bỏ phiếu nghĩa là người ấy tin rằng cuộc bầu cử hoàn toàn tự
do.
Một người
có thể nghĩ:
“Tôi chẳng
thay đổi được gì, nhưng tôi vẫn đi bỏ phiếu.”
Đó là sự thích nghi, chứ
không nhất thiết là sự đồng tình.
Trong một
xã hội mà quyền lực chính trị tập trung lâu dài, người dân thường hình thành một
cách ứng xử rất thực dụng:
Chính
trị là chuyện của Nhà nước; còn mình lo cuộc sống của mình.
Lo làm ăn,
lo gia đình, lo con cái học hành, mua nhà, kiếm tiền, chữa bệnh...
Miễn là cuộc
sống riêng tương đối ổn định, nhiều người không muốn đánh đổi tất cả để tham
gia một cuộc đấu tranh chính trị mà họ biết trước là rất khó thành công.
Đây là hiện
tượng đã xuất hiện ở nhiều chế độ độc tài khác nhau, không riêng Việt Nam.
3. Có một yếu tố còn mạnh hơn: “Tôi chống thì được gì?”
Đây là tâm
lý rất quan trọng.
Một người
có thể không thích chế
độ, nhưng vẫn không chống đối.
Bởi vì họ
tính toán:
“Một mình
tôi làm gì được?”
Nếu 1 người
phản đối → gần như không có tác dụng.
Nếu 1.000
người phản đối → vẫn có thể bị đàn áp.
Nếu hàng
triệu người cùng phản đối → mới có khả năng tạo ra thay đổi.
Nhưng người
thứ nhất không biết người thứ hai có dám làm hay không.
Người thứ
hai cũng không biết người thứ ba có dám làm hay không.
Thế là ai cũng có thể không hài lòng, nhưng
từng người vẫn im lặng.
Trong khoa
học chính trị, đây là một vấn đề rất quan trọng của hành động tập thể.
4. Còn “các trí thức ngày xưa” thì sao?
Theo tôi,
đây là phần ông đặt câu hỏi rất hay.
Một số trí
thức thời VNCH từng công khai chống chính quyền, biểu tình, viết báo, diễn thuyết,
đòi tự do dân chủ...
Nhưng phải
nhìn vào hoàn cảnh sau
1975.
Khi một chế
độ mới kiểm soát toàn bộ hệ thống chính trị, báo chí, giáo dục, tổ chức xã hội
và bộ máy nhà nước, cái
giá của việc công khai chống đối thay đổi hoàn toàn.
Trước kia,
một trí thức có thể xuống đường và ngày mai vẫn viết báo.
Trong một
chế độ kiểm soát chặt chẽ hơn, một phát biểu chính trị có thể ảnh hưởng đến:
- nghề
nghiệp;
- gia
đình;
- con
cái;
- thu
nhập;
- quan
hệ xã hội;
- và
cả sự an toàn cá nhân.
Khi chi phí nói thật tăng lên rất cao,
số người nói thật công khai sẽ giảm.
Vì vậy, sự
im lặng của họ không
nhất thiết chứng minh rằng họ đã thay đổi tư tưởng.
Có khi chỉ
chứng minh rằng họ đã học được một điều rất thực tế:
“Nói
điều mình nghĩ” và “sống được trong chế độ này” là hai chuyện khác nhau.
5. Và đây là một nghịch lý rất đáng chú ý
Một chế độ
độc đảng không nhất thiết phải làm cho 100%
dân chúng tin tưởng nó.
Nó chỉ cần
bảo đảm rằng:
số
người bất mãn nhưng im lặng > số người bất mãn và dám hành động.
Đó là một
trong những lý do các chế độ độc tài có thể tồn tại rất lâu.
Liên Xô là
một ví dụ đặc biệt rõ.
Năm 1991,
khi chế độ sụp đổ, thế giới mới nhìn thấy rằng bên dưới vẻ ngoài ổn định tồn tại rất nhiều sự bất mãn,
hoài nghi và mệt mỏi.
6. Nhưng tôi cũng muốn bổ sung một điều công bằng với Việt
Nam
Không nên
cho rằng tất cả người
Việt đều biết cuộc bầu cử không có cạnh tranh nhưng vẫn “giả vờ”.
Có người
thực sự ủng hộ Đảng.
Có người
tin rằng ổn định quan trọng hơn cạnh tranh chính trị.
Có người
không quan tâm chính trị.
Có người bất
mãn nhưng sợ hậu quả.
Có người
thấy kinh tế và đời sống đã cải thiện nên chấp nhận hệ thống hiện tại.
Và cũng có
người mong muốn thay đổi nhưng không
nhìn thấy một con đường khả thi để thay đổi.
Tất cả những
nhóm ấy cùng tồn tại.
7. Điều tôi cho là đáng chú ý nhất trong câu hỏi của ông
Ông nói:
“Không
một chế độ cộng sản nào ban phát một chút tự do cho dân, mà quyền hành luôn phải
nằm trọn trong tay Cộng Đảng.”
Nếu nói
chính xác hơn, tôi sẽ sửa thành:
Các
chế độ cộng sản còn tồn tại đều có xu hướng giữ độc quyền chính trị của đảng cầm
quyền, dù mức độ kiểm soát và mức độ mở cửa kinh tế – xã hội khác nhau rất nhiều.
Và đây
chính là điều làm Việt Nam hiện nay trở thành một trường hợp rất thú vị.
Kinh
tế đã thay đổi rất xa mô hình cộng sản kinh điển; xã hội cũng đã mở hơn trước rất
nhiều; người dân có nhiều không gian kinh tế và đời sống hơn trước. Nhưng độc
quyền chính trị vẫn được giữ lại.
Nói cách
khác:
Đảng
đã có thể nhường rất nhiều thứ trong kinh tế, nhưng chưa nhường thứ quan trọng
nhất: quyền quyết định ai được nắm quyền chính trị.
Và tôi nghĩ đây chính là chìa khóa để hiểu tại sao Việt Nam có thể
“Đổi Mới” về kinh tế nhưng không “Đổi Mới” về thể chế chính trị.
Anh NTL chuyển
No comments:
Post a Comment